Czy przedwojenne złote monety 10 i 20 zł z 1925 r. są złotem inwestycyjnym?

Przedwojenne złote 10 i 20 zł z 1925 r. z wizerunkiem Bolesława Chrobrego mogą być złotem inwestycyjnym, ale zwykle nim nie są. Spełniają trzy z czterech warunków z ustawy o VAT: mają próbę 900, wybito je po 1800 r. i były środkiem płatniczym. Czwarty dotyczy ceny, która nie może przekraczać wartości złota zawartego w monecie o więcej niż 80%, a monety te zwykle sprzedaje się znacznie drożej.

Jakie parametry mają złote 10 i 20 zł z 1925 r.?

Parametry obu monet określa rozporządzenie o systemie monetarnym z 1924 r. (Dz.U. 1924 nr 37 poz. 401). Monety złote wybijano „ze stopu” zawierającego na 1000 części wagi 900 części złota i 100 części miedzi, a rozporządzenie podaje ich masę słownie, np. dla 20 zł „sześć całych i czterdzieści pięć tysięcy sto sześćdziesiąt jeden stotysięcznych grama”.

Zawartość czystego złota to masa monety pomnożona przez próbę 900/1000. Wygląd obu monet ustalało osobne rozporządzenie Ministra Skarbu z 1926 r. o zmianie wzoru monet złotych (Dz.U. 1926 nr 61 poz. 368), wydane na podstawie aktu z 1924 r.

Czy monety z 1925 r. są w wykazie Komisji Europejskiej?

Nie. W wykazie złotych monet, który Komisja Europejska ogłasza co roku w Dzienniku Urzędowym UE, pod pozycją POLSKA są „10 ZŁOTYCH (moneta wprowadzona do obiegu w 2023 r.)” i „20 ZŁOTYCH (moneta wprowadzona do obiegu w 2024 r.)”. Z opisu tych pozycji wynika, że chodzi o współczesne monety Narodowego Banku Polskiego, a nie o przedwojenne.

Brak w wykazie ma praktyczne znaczenie, bo moneta z wykazu spełnia warunki złota inwestycyjnego „przez cały rok obowiązywania spisu” bez względu na cenę (art. 121 ust. 2 ustawy o VAT). Monety spoza niego, w tym 10 i 20 zł z 1925 r., trzeba za to sprawdzać samodzielnie według czterech warunków. Szerzej opisuje to wpis czy dukaty i inne monety historyczne są złotem inwestycyjnym.

Które warunki złota inwestycyjnego spełnia moneta z 1925 r.?

Art. 121 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT uznaje za złoto inwestycyjne „złote monety, które spełniają łącznie następujące warunki”:

„a) posiadają próbę co najmniej 900 tysięcznych, b) zostały wybite po roku 1800, c) są lub były obowiązującym środkiem płatniczym w kraju pochodzenia, d) są sprzedawane po cenie, która nie przekracza o więcej niż 80 % wartości rynkowej złota zawartego w monecie.”

Złote 10 i 20 zł z 1925 r. spełniają pierwsze trzy warunki z samej natury monety:

1. Próba. Stop 900 części złota na 1000 to dokładnie próg z lit. a).
2. Rok wybicia. Monety wybito w XX wieku, czyli po 1800 r.
3. Środek płatniczy. Rozporządzenie z 1924 r. stanowiło, że monety złote są środkiem płatniczym i umarzają zobowiązania „bez ograniczenia kwoty”. Ustawa mówi o monecie, która „jest lub była” środkiem płatniczym, więc nie ma znaczenia, że dziś nim nie jest.

Czwarty warunek nie zależy od samej monety, tylko od ceny, za którą się ją sprzedaje. Dlatego ta sama moneta może być złotem inwestycyjnym w jednej transakcji, a przedmiotem kolekcjonerskim w innej.

Ile może kosztować moneta z 1925 r., żeby była złotem inwestycyjnym?

Cena nie może przekroczyć 180% wartości rynkowej złota zawartego w monecie. Aby go obliczyć, mnoży się zawartość czystego złota przez cenę 1 g kruszcu i przez 1,8. Ustawa nie wskazuje, jaką cenę przyjąć, dlatego przykład opiera się na cenie 1 g złota ogłaszanej przez NBP (519,09 zł w dniu przygotowania tekstu). Ta cena się zmienia, więc próg trzeba liczyć na dzień sprzedaży.

Ceny rynkowe tych monet są wyższe od progu. W ofertach sklepów numizmatycznych sprawdzonych przy pisaniu tekstu moneta 20 zł kosztowała od ok. 6 350 do 9 900 zł, czyli 2,1-3,3 raza więcej niż zawarte w niej złoto. Dziesięciozłotówkę wyceniono na 5 640 zł, ok. 3,7 raza powyżej wartości kruszcu. Na aukcjach Warszawskiego Centrum Numizmatycznego monety 20 zł w stanie menniczym sprzedano za 5 600 zł i 7 600 zł. Ceny numizmatów zależą od ceny złota, popytu kolekcjonerów i stanu zachowania egzemplarza, więc z czasem się zmieniają.

Z podanych cen wynika, że monety z 1925 r. sprzedaje się zwykle jako przedmioty kolekcjonerskie, bo nadwyżkę ponad próg tworzy wartość numizmatyczna, a nie złoto. Gdyby jednak egzemplarz z 1925 r. sprzedano za cenę nie wyższą niż próg, spełniłby także czwarty warunek.

W opisach sklepów można przeczytać, że 20 zł Chrobry „spełnia kryteria złota inwestycyjnego” i jest zwolnione z VAT. Takie zdanie pomija warunek ceny, a bez niego nie da się ocenić żadnej monety spoza wykazu Komisji.

Jaki VAT ma moneta z 1925 r. sprzedawana jako numizmat?

Jeśli cena przekracza próg, moneta nie jest złotem inwestycyjnym i nie korzysta ze zwolnienia z art. 122 ustawy o VAT. Ustawa traktuje ją wtedy jak przedmiot kolekcjonerski, czyli zalicza do monet ze złota, „które nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy lub które mają wartość numizmatyczną” (art. 43 ust. 1 pkt 7).

Art. 121 ust. 3 działa w drugą stronę: monet spełniających warunki złota inwestycyjnego „nie traktuje się jako przedmiotów kolekcjonerskich o wartości numizmatycznej”. Ta sama moneta nie może więc mieć jednocześnie obu statusów.

Dealer albo dom aukcyjny, który sprzedaje monetę jako przedmiot kolekcjonerski, rozlicza VAT-marżę, jeśli kupił ją np. od osoby prywatnej, albo 23% VAT od całej ceny w pozostałych przypadkach. Mechanizm marży opisuje wpis czy moneta kolekcjonerska ze złota lub srebra ma VAT-marżę, a ogólne zasady zwolnienia monet wyjaśnia tekst które monety są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT.

Czy przy sprzedaży monety z 1925 r. osoba prywatna płaci podatek?

VAT nie dotyczy osoby prywatnej, która sprzedaje monetę z własnej kolekcji, bo nie działa jako podatnik VAT. Status złota inwestycyjnego ma znaczenie przede wszystkim przy zakupie od dealera, bo to od tego statusu zależy, czy w cenie jest VAT.

Osobę prywatną może natomiast dotyczyć podatek dochodowy. Źródłem przychodu jest sprzedaż „innych rzeczy”, jeśli nastąpiła „przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie” (art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT). Po tym terminie sprzedaż nie rodzi przychodu, więc podatku nie ma. Jak obliczyć dochód i podatek, gdy moneta zostanie sprzedana wcześniej, wyjaśnia wpis jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota.