Czy moneta kolekcjonerska ze złota lub srebra ma VAT-marżę?

Moneta kolekcjonerska ze złota lub srebra może być sprzedana w procedurze VAT-marża, ale tylko gdy spełnia ustawową definicję przedmiotu kolekcjonerskiego, a sprzedawca kupił ją od osoby prywatnej, od podmiotu zwolnionego z VAT albo od innego sprzedawcy rozliczającego marżę. Wtedy 23% VAT liczy się od różnicy między ceną sprzedaży a ceną zakupu, a nie od całej ceny. Złoto inwestycyjne działa inaczej: jest zwolnione z VAT, a nie opodatkowane od marży.

Kiedy moneta kolekcjonerska ze złota lub srebra jest sprzedawana z VAT-marżą?

Sprzedawca może rozliczyć monetę w procedurze marży, gdy spełnione są łącznie dwa warunki: moneta jest przedmiotem kolekcjonerskim w rozumieniu art. 120 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, a sprzedawca kupił ją od źródła wymienionego w art. 120 ust. 10. Pisemne zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego (art. 120 ust. 13) nie jest tu potrzebne, bo dotyczy tylko marży stosowanej na podstawie art. 120 ust. 11, który od 1 stycznia 2025 r. obejmuje wyłącznie dzieła sztuki.

Procedura VAT-marża to szczególny sposób rozliczenia, w którym podstawą opodatkowania jest marża, czyli różnica między kwotą sprzedaży a kwotą nabycia, a nie cała cena (art. 120 ust. 4). Ustawa przewiduje ją dla czterech grup: towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków.

O marży decyduje sprzedawca, a jego wybór zależy od tego, skąd ma monetę, więc kupujący nie ma na to wpływu. Ta sama moneta może być u jednego dealera sprzedana z marżą, a u drugiego ze stawką 23% od całej ceny, jeśli ten drugi kupił ją od podatnika VAT na zasadach ogólnych.

Zwolnienie z VAT dla złota inwestycyjnego to inna procedura (art. 121-122) i z marżą nie ma nic wspólnego; jej warunki opisuje wpis Czy przy zakupie złota inwestycyjnego płaci się VAT?. Tu omawiamy VAT przy zakupie, a podatek dochodowy przy późniejszej sprzedaży monet opisuje wpis Jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota?.

Którą monetę ustawa o VAT uznaje za przedmiot kolekcjonerski?

Przedmiotem kolekcjonerskim jest moneta ze złota, srebra lub innego metalu, która nie jest zwykle używana jako prawny środek płatniczy lub ma wartość numizmatyczną. Definicję tę ustawa o VAT wprowadza w art. 43 ust. 1 pkt 7, a art. 120 ust. 1 pkt 2 lit. b odsyła do niej wprost, gdy określa przedmioty kolekcjonerskie na potrzeby procedury marży.

Art. 120 ust. 1 pkt 2 lit. b zalicza do przedmiotów kolekcjonerskich „kolekcje oraz przedmioty kolekcjonerskie o wartości zoologicznej, botanicznej, mineralogicznej, anatomicznej, historycznej, archeologicznej, paleontologicznej, etnograficznej lub numizmatycznej (CN 9705), a także przedmioty kolekcjonerskie, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 7”.

Art. 43 ust. 1 pkt 7 zwalnia z VAT transakcje dotyczące walut, banknotów i monet używanych jako prawny środek płatniczy, „z wyłączeniem banknotów i monet będących przedmiotami kolekcjonerskimi, za które uważa się monety ze złota, srebra lub innego metalu oraz banknoty, które nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy lub które mają wartość numizmatyczną”.

Z tej definicji wynika, że nominał wybity na monecie nie robi z niej pieniądza w obrocie. Złota moneta o nominale 500 zł, sprzedawana za cenę wielokrotnie wyższą, nie jest „zwykle używana jako prawny środek płatniczy”, więc obrót nią nie korzysta ze zwolnienia dla walut, a ona sama trafia do kategorii przedmiotów kolekcjonerskich.

Czy moneta bulionowa też może być przedmiotem kolekcjonerskim?

Tak, jeśli spełnia tę samą definicję, co potwierdza interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 28 kwietnia 2023 r. (sygn. 0114-KDIP1-3.4012.82.2023.2.LK). Spółka handlująca monetami bulionowymi ze złota, srebra i innych metali, sprzedawanymi jako przedmioty kolekcjonerskie, zapytała, czy może stosować marżę do odsprzedaży monet z importu oraz kupionych w procedurze marży od podatników w Polsce i w innych państwach UE. Organ uznał jej stanowisko za prawidłowe: takie monety są przedmiotami kolekcjonerskimi w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 7, a prawo do marży zależy od tego, jak sprzedawca nabył monetę, a nie od tego, komu ją sprzedaje.

Interpretacja indywidualna wiąże organy podatkowe w sprawie podatnika, który o nią wystąpił, i w opisanym przez niego stanie faktycznym. Monety z własnego importu, które były częścią tego stanu faktycznego, od 2025 r. rozlicza się inaczej (o tym niżej).

Moneta bulionowa to moneta sprzedawana po cenie zbliżonej do wartości zawartego w niej kruszcu. Nie trafi ona do marży także jako towar używany: art. 120 ust. 1 pkt 4 definiuje towary używane jako dobra „inne niż metale szlachetne lub kamienie szlachetne (CN 7102, 7103, 7106, 7108, 7110, 7112)”, a srebro to pozycja CN 7106, złoto zaś CN 7108. Dlatego sztabka ze złota lub srebra nie może być sprzedana z marżą, a dla monety jedyną drogą opisaną w interpretacjach pozostaje kategoria przedmiotów kolekcjonerskich.

Gdzie na rynku kończy się bulion, a zaczyna numizmatyka (nakład, stan zachowania, popyt kolekcjonerski), opisuje wpis Czy rocznik monety bulionowej ma znaczenie?. Dla VAT liczy się wyłącznie definicja z art. 43 ust. 1 pkt 7, a nie nazwa, pod jaką dealer sprzedaje monetę.

Od kogo sprzedawca musi kupić monetę, żeby rozliczyć marżę?

Marża jest dostępna tylko dla monety nabytej od źródła wymienionego w art. 120 ust. 10 ustawy o VAT. Przepis wskazuje pięć grup sprzedawców:

• osoba prywatna, a także osoba prawna lub jednostka organizacyjna, która nie jest podatnikiem VAT, np. klient odsprzedający dealerowi monetę;
• podatnik krajowy, którego dostawa była zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2, art. 113 lub art. 113a;
• inny podatnik, który sam sprzedał monetę w procedurze marży;
• podatnik z innego państwa UE, którego dostawa była zwolniona na zasadach odpowiadających polskim przepisom;
• podatnik z innego państwa UE, który sprzedał monetę w marży, jeśli nabywca ma dokumenty jednoznacznie potwierdzające nabycie na tych zasadach.

Jeśli dealer kupił monetę od podatnika VAT na zasadach ogólnych, czyli na fakturze z wykazanym podatkiem, przy odsprzedaży rozlicza 23% od całej ceny.

Co zmieniło się przy monetach sprowadzanych spoza UE?

Od 1 stycznia 2025 r. moneta kolekcjonerska, którą sprzedawca sam zaimportował spoza UE, nie może być odsprzedana w procedurze marży. Do końca 2024 r. art. 120 ust. 11 wprost obejmował dzieła sztuki, przedmioty kolekcjonerskie i antyki uprzednio importowane przez sprzedawcę. Od 1 stycznia 2025 r. tej podstawy w ustawie już nie ma: obecny art. 120 ust. 11 rozszerza marżę tylko na dzieła sztuki nabyte od innego podatnika, a importu w ogóle nie wymienia.

Stanowisko organów zmieniło się razem z przepisem. W interpretacji z 23 października 2023 r. (sygn. 0114-KDIP1-3.4012.462.2023.1.JG) Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że spółka importująca monety numizmatyczne może stosować marżę przy ich odsprzedaży, pod warunkiem zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego. W interpretacji z 16 maja 2025 r. (sygn. 0114-KDIP1-3.4012.130.2025.2.PRM) ten sam organ stwierdził, że od 2025 r. odsprzedaż importowanych monet numizmatycznych (CN 9705 i 7118) podlega zasadom ogólnym, czyli 23% od pełnej ceny sprzedaży.

Nowe zasady dotyczą tylko monet z importu. Monetę kupioną od osoby prywatnej, od podmiotu zwolnionego z VAT albo od innego marżysty nadal można sprzedać z marżą, bo art. 120 ust. 10 w tej części ma to samo brzmienie. Co to oznacza dla srebrnych monet i ofert „srebro bez VAT”, wyjaśnia wpis Czy od srebra inwestycyjnego płaci się VAT?.

Ile wynosi VAT od marży i od czego jest liczony?

Stawka VAT w procedurze marży dla przedmiotów kolekcjonerskich wynosi 23%, tyle samo co podstawowa; inna jest tylko podstawa, bo podatek liczy się od marży, a nie od całej ceny. Art. 120 ust. 3a ustawy o VAT przewiduje 22%, ale przepis przejściowy art. 146ef ust. 1 pkt 1 podnosi do 23% zarówno tę stawkę, jak i stawkę podstawową z art. 41 ust. 1, która nominalnie również wynosi 22%. Stawki podane w tym wpisie obowiązują w dniu jego ostatniej aktualizacji.

Art. 120 ust. 4 opisuje podstawę opodatkowania jako „marżę stanowiącą różnicę między kwotą sprzedaży a kwotą nabycia, pomniejszoną o kwotę podatku”. Marża jest więc kwotą brutto, a podatek stanowi jej 23/123.

Przykład na umownych liczbach: dealer kupił od klienta srebrną monetę kolekcjonerską za 800 zł i sprzedaje ją za 1 000 zł. Tabela zestawia ten sam zakup w dwóch reżimach.

Dla kupującego marża nie oznacza automatycznie niższej ceny: moneta może kosztować tyle samo u obu sprzedawców, a różni się tylko kwota podatku, którą każdy z nich odprowadza. Niższy podatek daje sprzedawcy pole do obniżki, ale do niej nie zmusza.

Jak rozpoznać VAT-marżę na fakturze za monetę?

Faktura za monetę sprzedaną w procedurze marży zawiera wyrazy „procedura marży - przedmioty kolekcjonerskie i antyki” i nie pokazuje stawki ani kwoty VAT. Wymaga tego art. 106e ust. 3 ustawy o VAT, który dla takich faktur ogranicza zakres danych.

Według art. 106e ust. 3 taka faktura „powinna zawierać wyłącznie dane określone w ust. 1 pkt 1-8 i 15-17”, a więc pomija pkt 9-14, czyli cenę jednostkową netto, rabaty, wartość sprzedaży netto, stawkę podatku, sumę wartości sprzedaży netto z podziałem na stawki oraz kwotę podatku od tej sumy. Na fakturze zostaje jedna kwota należności ogółem.

Brak wyodrębnionego VAT nie oznacza, że moneta została sprzedana bez podatku: podatek od marży jest zawarty w cenie, a sprzedawca po prostu nie może go wykazać osobno. Dotyczy to faktury, bo zakres danych na paragonie fiskalnym regulują odrębne przepisy o kasach rejestrujących, których tu nie omawiamy.

Jak VAT-marża wypada na tle innych reżimów VAT dla monet i sztabek?

Ta sama moneta ze złota lub srebra może trafić do jednego z kilku reżimów VAT, a o tym, który się stosuje, decydują cechy monety i to, skąd ma ją sprzedawca. Tabela pokazuje je z punktu widzenia osoby, która kupuje od firmy w Polsce, z wyjątkiem ostatniego wiersza: ten opisuje VAT, który przy imporcie płaci sam sprowadzający monetę, zanim trafi ona do sprzedaży w kraju.

Stawka importowa wynika z art. 120 ust. 2, który przewiduje 7%, podniesione do 8% tym samym przepisem przejściowym, który podnosi 22% do 23% (art. 146ef ust. 1 pkt 2). Ten podatek płaci przy odprawie ten, kto sprowadza monetę, a jej odsprzedaż w kraju od 2025 r. rozlicza się na zasadach ogólnych.

Ten wpis nie rozstrzyga, które konkretnie monety spełniają warunki złota inwestycyjnego; same warunki zwolnienia opisuje podlinkowany wyżej wpis o VAT przy złocie inwestycyjnym.

Czy monety kolekcjonerskie NBP też mają VAT-marżę?

Marża może pojawić się przy odsprzedaży monety NBP przez dealera, jeśli kupił ją od źródła wymienionego w art. 120 ust. 10. Nie rozstrzygamy tu natomiast, jak sam Narodowy Bank Polski opodatkowuje pierwszą sprzedaż swoich monet kolekcjonerskich.

Narodowy Bank Polski emituje monety kolekcjonerskie i sprzedaje je bezpośrednio: w sklepie internetowym „Kolekcjoner”, w oddziałach okręgowych oraz przez sieć dystrybutorów. Przykładem jest seria „Rezerwy złota NBP” ze złotą monetą o nominale 500 zł i srebrną o nominale 100 zł, których ceny sprzedaży wielokrotnie przewyższają nominał. Taka moneta spełnia definicję z art. 43 ust. 1 pkt 7, bo nie jest zwykle używana jako prawny środek płatniczy.

Mechanizm odsprzedaży ilustruje stanowisko sprzed lat. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 28 marca 2008 r. (sygn. ITPP2/443-303/07/RS) uznał, że podatnik, który kupował od NBP monety obiegowe o nominale 2 zł po wartości nominalnej i odsprzedawał je jako przedmioty kolekcjonerskie po wyższej cenie, może stosować marżę, bo monety „nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy” i „posiadają wartość numizmatyczną”. Interpretacja pochodzi sprzed kilku nowelizacji art. 120, więc pokazuje sposób rozumowania organu, a nie aktualne rozstrzygnięcie.

Z kolei art. 43 ust. 1 pkt 8 ustawy o VAT zwalnia „dostawę złota dla Narodowego Banku Polskiego”, czyli sprzedaż złota bankowi centralnemu, a nie sprzedaż monet przez NBP. Nie rozstrzyga więc o VAT przy zakupie monety kolekcjonerskiej od NBP.