Co oznacza moneta w slabie NGC lub PCGS i co daje gradowanie?

Moneta w slabie to moneta, którą zewnętrzna firma gradująca (najczęściej NGC albo PCGS) oceniła i zamknęła w zgrzanej plastikowej kapsule z etykietą. Etykieta podaje opis monety, notę stanu zachowania w skali od 1 do 70 i numer certyfikatu, który można sprawdzić w bazie firmy. Gradowanie potwierdza autentyczność i stan monety, ale nie zmienia ilości złota w środku.

Czym jest slab i kto ocenia monety?

Slab (ang. holder) to przezroczysta kapsuła, w której firma gradująca zamyka monetę po ocenie, razem z etykietą. NGC opisuje swój holder jako zgrzewany ultradźwiękowo, a takie połączenie ma chronić monetę i ujawniać próby otwarcia.

Na rynku monet najczęściej spotyka się dwie firmy:

• PCGS (Professional Coin Grading Service) działa od 1986 roku.
• NGC (Numismatic Guaranty Company) działa od 1987 roku i podaje, że oceniła ponad 70 mln monet. Według NGC jej graderzy nie kupują ani nie sprzedają monet na własny rachunek.

Gradowanie to ocena stanu zachowania monety przez graderów firmy, połączona ze sprawdzeniem autentyczności. Wynikiem jest nota na etykiecie i wpis w bazie z numerem certyfikatu.

Co oznacza nota w skali Sheldona od 1 do 70?

Nota to liczba od 1 do 70, gdzie 1 to najniższy stan zachowania, a 70 oznacza monetę bez niedoskonałości. NGC nazywa ją skalą Sheldona i podaje, że w USA stosuje się ją od końca lat 40. XX wieku. Jej autor, William Sheldon, opisał ją w 1949 roku przy wycenie amerykańskich centów miedzianych.

Przed liczbą stoi skrót słowny, który mówi, w jakim przedziale stanu jest moneta. Tak opisuje je NGC:

Najwyższe noty różnią się szczegółami widocznymi pod lupą. NGC definiuje MS 70 jako monetę bez niedoskonałości powstałych po wybiciu przy powiększeniu 5x. MS 60 to według tej samej skali moneta, która nie krążyła w obiegu, ale ma liczne otarcia, rysy włoskowate albo większe ślady.

Przy nocie mogą pojawić się dwa dodatkowe znaki. Plus (+) oznacza monetę z górnej granicy noty, bliską kolejnej; NGC przyznaje go w zakresie od XF 45 do MS 68 oraz od PF 45 do PF 68. Gwiazdką (★) NGC wyróżnia monety o wyjątkowym wyglądzie jak na ich notę.

Co jeszcze jest na etykiecie slabu?

Etykieta zawiera opis monety (kraj, nominał, rocznik, znak mennicy), notę, numer certyfikatu i ewentualne oznaczenia dodatkowe. Dwa z nich bywają mylnie odczytywane jako informacja o jakości.

• Early Releases / First Releases (NGC) oznacza, że moneta trafiła do NGC lub do zatwierdzonego przez nią punktu w ciągu 30 dni od pierwszego wydania danej emisji. NGC zaznacza, że nie jest to oznaczenie wpływające na notę.
• First Strike (PCGS) działa podobnie: dotyczy egzemplarzy z pierwszych 30 dni od wydania emisji przez mennicę, a nie tych, które wybito najwcześniej.

Osobną kategorią są monety z problemem powierzchni, np. czyszczone, porysowane albo uszkodzone. NGC nie daje im liczby, tylko ocenę opisową Details z nazwą wady, np. „AU Details - Cleaned”. Taka moneta jest autentyczna, ale wycenia się ją inaczej niż egzemplarz z pełną notą.

Co daje gradowanie?

Gradowanie daje trzy rzeczy: potwierdzenie autentyczności, ocenę stanu w jednej, powszechnie znanej skali oraz gwarancję firmy. Nie zmienia natomiast masy ani próby złota w monecie.

• Autentyczność i nota z gwarancją. NGC gwarantuje, że moneta jest oryginalna i nie ma noty zawyżonej względem standardów firmy. Roszczenie trzeba zgłosić najpóźniej 10 lat od daty oceny, a sposób rekompensaty (np. nowa nota z dopłatą albo odkup monety) wybiera NGC.
• Ochrona przed dotykiem. Zamknięta moneta nie zbiera odcisków palców ani otarć przy oglądaniu. NGC zastrzega jednak, że zgrzew „nie jest zaprojektowany jako szczelny dla powietrza ani wody”.
• Wspólny język kupującego i sprzedającego. Nabywca z innego kraju zna stan monety z samej noty i może sprawdzić egzemplarz w bazie bez oglądania go na żywo.

Gwarancja ma granice. NGC nie odpowiada za monety wyjęte z holdera, za kapsuły uszkodzone, otwarte, przerobione lub podrobione ani za zmiany powierzchni, które pojawiły się po zgrzaniu.

Czy gradowanie ma sens przy monecie bulionowej?

Przy standardowej monecie bulionowej nota zwykle nie wpływa na odkup, bo dealer skupujący złoto wycenia monetę według zawartego w niej kruszcu. Sprawdza wtedy autentyczność, próbę i stan fizyczny, a nie ocenę na etykiecie. Szerzej opisuje to wpis czy rocznik monety bulionowej ma znaczenie.

Gradowanie ma swój koszt. W cenniku NGC dla zleceń składanych w USA ocena typowej złotej monety (usługa Gold) kosztuje 45 USD za egzemplarz o wartości do 5000 USD. Ceny usług firm gradujących zmieniają się, a do opłaty za ocenę dochodzą wysyłka monety do firmy i z powrotem oraz jej ubezpieczenie.

Nota zaczyna mieć znaczenie tam, gdzie cena przestaje wynikać wyłącznie z kruszcu: przy monetach historycznych, rzadkich rocznikach i emisjach kolekcjonerskich. Wtedy kupujący płaci także za stan egzemplarza, a nota z gwarancją firmy ten stan opisuje. Redakcja nie znalazła źródła spełniającego wymogi serwisu, które podawałoby, o ile procent nota podnosi cenę konkretnej monety.

Wyższa cena za notę może też zmienić status monety w VAT. Moneta spoza wykazu Komisji Europejskiej jest złotem inwestycyjnym tylko wtedy, gdy jej cena nie przekracza wartości złota o więcej niż 80%, co opisuje wpis o przedwojennych złotych monetach 10 i 20 zł z 1925 r..

Jak sprawdzić numer certyfikatu i rozpoznać podrobiony slab?

Numer certyfikatu z etykiety wpisuje się w wyszukiwarkę na stronie firmy, która oceniła monetę (NGC lub PCGS), a przy slabach z kodem kreskowym lub chipem NFC wystarczy zeskanować go telefonem w aplikacji firmy. Wynik pokazuje opis i notę zapisane w bazie, a przy części monet także zdjęcia awersu i rewersu.

Sama zgodność numeru nie wystarcza. NGC ostrzega, że fałszerze używają prawdziwych numerów na podrobionych holderach, a przy takim numerze baza wyświetla alert „POSSIBLE COUNTERFEIT HOLDER”. Pozostałe alerty to „REPORTED STOLEN” (zgłoszona kradzież), „MECHANICAL ERROR” (błąd na etykiecie) i „CONTACT NGC CUSTOMER SERVICE”.

Weryfikacja składa się z kilku porównań:

1. Opis i nota w bazie muszą zgadzać się z etykietą co do kraju, nominału, rocznika i noty.
2. Zdjęcia z bazy porównuje się z monetą w ręku: położenie rys, plamek i odbarwień jest dla egzemplarza niepowtarzalne. NGC ma zdjęcia ponad 20 mln monet ocenionych od października 2008 roku; przy starszych ocenach zdjęć może nie być.
3. Zabezpieczenia holdera: NGC stosuje hologram z kilkunastoma elementami ochronnymi na tylnej ściance, a na etykiecie znak wodny widoczny w UV, folię holograficzną i mikrodruk. PCGS od października 2020 roku wkłada do holdera chip NFC, który po zbliżeniu telefonu otwiera weryfikację w bazie, a kod QR nie pojawia się już na nowych etykietach (kod kreskowy nadal działa w aplikacji PCGS Cert Verification).

NGC wymienia obok podrobionych także holdery przerobione (ang. tampered), czyli otwarte i zamknięte ponownie. Ślady rozcięcia lub klejenia na krawędzi kapsuły oznaczają, że moneta w środku nie musi być tą z bazy. Metody badania samego metalu opisuje wpis jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe.

Czym certyfikat firmy gradującej różni się od certyfikatu mennicy?

Certyfikat mennicy to dokument dołączany przez emitenta przy sprzedaży, a certyfikat firmy gradującej to wpis w bazie NGC lub PCGS powiązany z konkretnym egzemplarzem w zgrzanej kapsule. Mennica potwierdza parametry emisji, np. metal, próbę i masę, a firma gradująca ocenia stan jednego egzemplarza.

Oba dokumenty mogą wpływać na cenę przy dalszej sprzedaży, ale z innych powodów. Rolę oryginalnego opakowania i certyfikatu emitenta opisuje wpis ile jest warta złota moneta kolekcjonerska NBP przy odsprzedaży, a monety bite współcześnie z dawnym rocznikiem wyjaśnia tekst co to jest nowe bicie (restrike) monety.