Co to jest nowe bicie (restrike) monety i czym różni się od oryginału?

Nowe bicie (ang. restrike) to moneta wybita współcześnie przez mennicę emitenta według dawnego wzoru i z historycznym rocznikiem, który się nie zmienia. Najbardziej znane przykłady to austriackie dukaty z datą 1915 i korony z rocznikiem 1912 lub 1915, bite przez Münze Österreich. Dla kupującego oznacza to, że rocznik na takiej monecie nie mówi, kiedy ją wybito, a cena zależy głównie od zawartości złota.

Czym jest nowe bicie monety?

Nowe bicie to oficjalna emisja starego wzoru monety, którą wybija mennica uprawniona do bicia oryginału. Münze Österreich opisuje swoje dukaty jako „historical restrike of the 1915 coin”, a 8 guldenów jako „historical restrike of the 1892 coin”, czyli historyczne nowe bicie monety z 1915 i z 1892 roku.

Rocznik na nowym biciu jest zamrożony. Austriacki dukat z datą 1915 może więc pochodzić sprzed stu lat albo z bieżącej produkcji mennicy, a sam napis tego nie rozstrzyga. Karta produktu podaje, że w 1915 roku bicie złotych monet wstrzymano z powodu I wojny światowej.

Nowe bicie nie jest repliką ani podróbką, bo powstaje w mennicy, która ma prawo do wzoru. Replika i fałszerstwo to monety wybite bez udziału emitenta.

Które złote monety bije się dziś jako nowe bicia?

Najszerszą ofertę nowych bić ma Münze Österreich, która podaje parametry każdej monety na kartach produktów i w swoim Info Centre:

Drugim znanym przykładem są meksykańskie monety z rodziny Centenario, w tym 50 pesos o próbie 900 i zawartości 1,20565 uncji czystego złota według Banco de México. Bank centralny Meksyku potwierdza, że we wrześniu 1949 roku przetopiono część monet innych typów, by wybić je ponownie jako centenarios. Datę 1947 jako stały rocznik nowych bić 50 pesos podają katalogi kolekcjonerskie, natomiast strona Banco de México o Centenario jej nie wymienia.

Czym nowe bicie różni się od oryginału?

Nowe bicie różni się od oryginału przede wszystkim czasem wybicia i statusem prawnym, a nie zawartością złota. Münze Österreich podaje, że historyczne nowe bicia „are no longer legal tender”, czyli nie są już prawnym środkiem płatniczym.

Mennica nie opisuje różnic w detalach rysunku, reliefu ani rantu między nowymi biciami a oryginałami. Opisy w rodzaju „ostrzejszy relief” czy „inny połysk” pochodzą od dealerów i nie mają źródła u emitenta, dlatego nie da się na nich oprzeć pewnej identyfikacji.

Jak rozpoznać, czy dukat to nowe bicie, czy oryginał?

Pierwszą wskazówką jest rocznik, ale tylko wtedy, gdy jest inny niż 1915. Według Münze Österreich nowe bicia dukata noszą datę 1915, więc egzemplarz z wcześniejszym rocznikiem nie jest nowym biciem, a moneta z datą 1915 może być zarówno oryginałem, jak i restrike'iem.

Przy dacie 1915 rozstrzygają zwykle stan monety i jej pochodzenie, a nie sam napis. Egzemplarz w stanie menniczym, kupiony od dealera jako produkt bulionowy, to w praktyce nowe bicie. Pewną identyfikację rocznika 1915 jako oryginału wydaje dopiero ekspertyza numizmatyczna, bo mennica nie publikuje cech, które odróżniałyby obie wersje.

W ofertach powtarza się błędne twierdzenie, że „stary” dukat waży 3,49 g, a „nowy” 3,44 g. Münze Österreich podaje obie liczby dla nowego bicia: 3,49 g to masa całkowita monety, a 3,44 g to zawartość czystego złota przy próbie 986. Na tej podstawie nie da się więc odróżnić obu wersji.

Przy 50 pesos rocznik 1947 wskazuje według katalogów kolekcjonerskich na nowe bicie, a oryginały mają roczniki z okresu bicia obiegowego (Banco de México podaje pierwsze bicie w 1921 roku, przerwę od 1931 i wznowienie w 1943). Ponieważ bank podaje dla Centenario tylko jedną próbę i zawartość złota, w tym przypadku rozstrzyga sama data.

Czy nowe bicie jest złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT?

Tak, jeśli moneta jest wymieniona w wykazie Komisji Europejskiej, a austriackie dukaty i korony oraz meksykańskie 50 pesos się w nim znajdują. Nota c) wykazu stanowi: „Zwolnienie będzie miało zastosowanie do każdej emisji monet wyszczególnionych w niniejszym wykazie, z wyłączeniem emisji monet opatrzonych próbą mniejszą niż 900 tysięcznych”.

Art. 121 ust. 2 ustawy o VAT uznaje monety z wykazu za złoto inwestycyjne bez badania ich ceny, więc nowe bicie i oryginał mają w VAT ten sam status. Dukaty, korony i suwereny omawia szczegółowo wpis o tym, czy monety historyczne są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT, a zasady samego wykazu wyjaśnia tekst jak moneta trafia do wykazu Komisji Europejskiej.

Przy przygotowaniu tego tekstu nie udało się potwierdzić, że gulden austriacki jest w wykazie. Kupując guldeny, sprawdź ich status w VAT w aktualnej wersji wykazu Komisji albo na fakturze sprzedawcy.

Czy nowe bicia się podrabia?

Tak. Choć nowe bicie jest oficjalną monetą, fałszerze podrabiają je tak samo jak oryginały. Niemiecki tygodnik numizmatyczny MünzenWoche opisuje podróbki dukatów austriackich jako „albo bardzo złe, albo wyjątkowo dobre”, a wady dobrych fałszerstw, na przykład nierówną strukturę liter, widać dopiero pod lupą o powiększeniu co najmniej 4x.

Masa i wymiary z karty produktu mennicy są punktem odniesienia przy sprawdzaniu egzemplarza. Metody weryfikacji, od wagi i suwmiarki po badanie XRF, opisuje wpis jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe. O tym, jak rocznik wpływa na cenę zwykłych monet bulionowych, piszemy w tekście czy rocznik monety bulionowej ma znaczenie.