Czy dukaty, suwereny i inne monety historyczne są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT?

Złote monety historyczne, takie jak dukaty austriackie, brytyjskie suwereny, szwajcarskie i francuskie 20 franków, meksykańskie 50 pesos czy amerykańskie 20 dolarów, są w wykazie Komisji Europejskiej, więc ich sprzedaż jest zwolniona z VAT tak samo jak współczesnych monet bulionowych. To, że moneta od dawna nie jest środkiem płatniczym, nie przeszkadza, bo ustawa o VAT wymaga, by była nim teraz lub kiedyś. Zwolnienia nie mają trzy grupy monet: wybite w 1800 r. lub wcześniej, o próbie poniżej 900 tysięcznych oraz spoza wykazu, sprzedawane drożej niż 180% wartości zawartego w nich złota. Stan prawny na 3 października 2026 r.

Które monety historyczne są w wykazie Komisji Europejskiej?

W wykazie są prawie wszystkie złote monety historyczne spotykane w obrocie w Polsce, choć podaje on tylko państwo emisji i nominał, bez próby i masy. Według noty Komisji zwolnienie obejmuje każdą emisję wymienionej monety, „z wyłączeniem emisji monet opatrzonych próbą mniejszą niż 900 tysięcznych”. Tabela zestawia pozycje z wykazu obowiązującego w chwili pisania (Dz.Urz. UE C/2025/5923) z próbą, którą podaje emitent:

Szczegółowy sposób sprawdzania monety, w tym wszystkie cztery warunki z ustawy, opisuje wpis które monety są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT.

Czy moneta, która przestała być środkiem płatniczym, może być złotem inwestycyjnym?

Tak. Art. 121 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o VAT mówi o monetach, które „są lub były obowiązującym środkiem płatniczym w kraju pochodzenia”, a dyrektywa 2006/112/WE o monetach, „które są lub były prawnym środkiem płatniczym w państwie pochodzenia”. Warunek spełnia więc także moneta, która straciła ten status sto lat temu.

Pokazują to dwa przykłady podawane przez emitentów:

• Dukaty austriackie utraciły status prawnego środka płatniczego w 1857 r., ale dalej służyły jako moneta handlowa do 1915 r. (Münze Österreich), a mimo to są w wykazie.
• Szwajcarskie złote monety, w tym 20 franków Vreneli, po dewaluacji franka z 27 września 1936 r. „straciły faktycznie swoją wartość obiegową, choć nie zostały wycofane z obiegu” (Swissmint), a w wykazie również się znalazły.

Pozostałe warunki obowiązują bez zmian: próba co najmniej 900 tysięcznych, wybicie po 1800 r. i cena nie wyższa o więcej niż 80% od wartości złota w monecie.

Czy dukat bity dziś z datą 1915 jest zwolniony z VAT?

Tak. Münze Österreich nadal bije dukaty jako „historyczne nowe bicie monety z 1915 r.”, czyli współcześnie wybite egzemplarze z datą 1915, o próbie 986. Wykaz wymienia austriackie „(1 DUKAT)” i „(4 DUKATEN)” bez ograniczenia lat, a nota Komisji obejmuje każdą emisję wymienionej monety o próbie co najmniej 900. Art. 121 ust. 2 ustawy o VAT stanowi, że monety ze spisu spełniają warunki „przez cały rok obowiązywania spisu”. Czym jest nowe bicie (restrike) i czym różni się od oryginału, wyjaśnia wpis co to jest nowe bicie (restrike) monety i czym różni się od oryginału.

To samo dotyczy austriackich koron z datami 1912 i 1915 bitych współcześnie. Rok na monecie nie decyduje więc o VAT, a to, kiedy wpływa na cenę, opisuje wpis czy rocznik monety bulionowej ma znaczenie.

Których monet historycznych nie ma w wykazie?

Wykaz nie obejmuje wszystkich monet historycznych, a przy części pozycji ogranicza lata wybicia. W wykazie obowiązującym w chwili pisania nie ma m.in.:

• niemieckich monet w markach z czasów cesarstwa: pod pozycją NIEMCY są tylko „1 DM” i nominały w euro,
• polskich 10 i 20 zł z 1925 r. (Bolesław Chrobry): pozycje „10 ZŁOTYCH (moneta wprowadzona do obiegu w 2023 r.)” i „20 ZŁOTYCH (moneta wprowadzona do obiegu w 2024 r.)” dotyczą współczesnych monet NBP, a status monet przedwojennych wyjaśnia wpis czy przedwojenne złote monety 10 i 20 zł z 1925 r. są złotem inwestycyjnym,
• czerwońców z lat 1976 i 1982, choć Bank Rosji podaje, że czerwońce bito w latach 1975-1982,
• rumuńskich 20 lei z innych roczników niż 1883 i 1890.

Brak monety w wykazie nie odbiera jej zwolnienia. Nota Komisji mówi, że dostawa monety niewyszczególnionej w wykazie „będzie również zwolniona z podatku, o ile moneta ta spełnia kryteria zwolnienia”. Taką monetę trzeba wtedy samodzielnie sprawdzić według czterech warunków, w tym próby i ceny. Dlaczego jedne monety są w wykazie, a inne nie, wyjaśnia wpis jak moneta trafia do wykazu Komisji Europejskiej.

Co, jeśli moneta historyczna kosztuje dużo więcej niż zawarte w niej złoto?

Przy monecie z wykazu cena nie ma znaczenia, a przy monecie spoza niego zwolnienie odbiera cena wyższa o ponad 80% od wartości złota. Nota Komisji stanowi, że monety z wykazu „uważane są za spełniające kryteria art. 344” i ich dostawa jest zwolniona przez cały rok, więc rzadki rocznik dukata nie traci go przez wysoką cenę numizmatyczną.

Moneta spoza wykazu musi spełniać warunek d) art. 121 ust. 1 pkt 2: być sprzedawana „po cenie, która nie przekracza o więcej niż 80% wartości rynkowej złota zawartego w monecie”. Dyrektywa i ustawa różnią się tu jednym szczegółem: pierwsza mówi o monetach, które „zwykle są sprzedawane” po takiej cenie, a druga o monetach, które „są sprzedawane”. Orzecznictwo nie rozstrzygnęło, czy liczy się typowa cena danej monety, czy ta uzyskana w konkretnej transakcji.

Moneta, która nie spełnia tego warunku, nie jest złotem inwestycyjnym. Ustawa o VAT zalicza do przedmiotów kolekcjonerskich monety ze złota, „które nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy lub które mają wartość numizmatyczną” (art. 43 ust. 1 pkt 7). Ich sprzedaż podlega 23% VAT od całej ceny albo VAT-marży, co opisuje wpis czy moneta kolekcjonerska ze złota lub srebra ma VAT-marżę.

Jaki VAT mają złote monety wybite przed 1801 r.?

Złota moneta wybita w 1800 r. lub wcześniej nie jest złotem inwestycyjnym, niezależnie od próby i ceny. Art. 121 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT wymaga, by moneta spełniała warunki „łącznie”, a jednym z nich jest to, że „zostały wybite po roku 1800”.

Takie monety, np. dukaty bite w dawnej Rzeczypospolitej, ustawa zwykle traktuje jak inne przedmioty kolekcjonerskie o wartości numizmatycznej. Sprzedawca rozlicza wtedy VAT-marżę, jeśli kupił monetę od osoby prywatnej lub innego podmiotu wskazanego w art. 120 ustawy, a w pozostałych przypadkach 23% VAT od całej ceny. Zwolnienie złota inwestycyjnego i jego granice opisuje wpis czy przy zakupie złota inwestycyjnego płaci się VAT.