Czym różni się dukat holenderski od austriackiego?

Dukat holenderski i dukat austriacki ważą prawie tyle samo, około 3,49 g, a różnią się próbą, średnicą, emitentem i sposobem bicia. Holenderski ma próbę 983 i średnicę 21 mm, a Koninklijke Nederlandse Munt bije go co roku z bieżącym rocznikiem, ostatnio w jakości Proof. Austriacki ma próbę 986 i średnicę 19,75 mm, a Münze Österreich wytwarza go jako nowe bicie z rocznikiem 1915. Obie monety są w wykazie złota inwestycyjnego Komisji Europejskiej.

Jakie parametry mają dukat holenderski i austriacki?

Próba obu dukatów różni się o 3 tysięczne, a masa o 0,004 g, więc ilość złota jest w nich prawie taka sama. Wyraźnie różnią się za to średnicą, jakością bicia i rocznikiem. Dane dukata holenderskiego pochodzą z ustawy menniczej Niderlandów (Muntwet 2002) i z karty Koninklijke Nederlandse Munt (KNM), a austriackiego z kart Münze Österreich.

Tabela celowo pomija grubość. KNM i ustawa holenderska jej nie publikują, a dla dukata austriackiego źródła branżowe podają różne wartości. Münze Österreich pisze tylko, że dukat jest bardzo cienką monetą, więc ma dużą średnicę w stosunku do zawartości złota. Masa i średnica z tabeli służą jako punkt odniesienia przy sprawdzaniu egzemplarza, a metody weryfikacji opisuje wpis jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe.

Dlaczego dukat holenderski ma próbę 983, a austriacki 986?

Każdy z dukatów ma próbę ustaloną przez swojego emitenta: holenderski 983 z mocy ustawy, austriacki 986 według mennicy. Art. 5 ust. 2 Muntwet 2002 stanowi, że złoty dukat ma zawartość złota 983 tysięcznych, masę 3,494 g i średnicę 21 mm, a karta KNM podaje te same liczby.

Münze Österreich opisuje próbę 986 jako tzw. złoto dukatowe, czyli stop z 98,6% złota i 1,4% miedzi. Dla dukata holenderskiego ani KNM, ani ustawa nie podają, jaki metal stanowi pozostałe 17 tysięcznych. Znaczenie samej liczby próby i jej przeliczenie na karaty wyjaśnia wpis co oznacza próba złota 999,9.

W ofertach i tekstach w internecie dukat holenderski ma czasem przypisaną próbę 986. Może to wynikać z pomylenia go z dukatem austriackim albo z dawnymi dukatami holenderskimi, które katalogi kolekcjonerskie opisują inaczej niż współczesne emisje. Dla monet bitych dziś rozstrzyga tekst ustawy holenderskiej, czyli 983.

Kto bije oba dukaty i z jakim rocznikiem?

Dukat holenderski jest coroczną emisją z bieżącym rocznikiem, a austriacki - nowym biciem z rocznikiem zamrożonym na 1915. To najważniejsza różnica w sposobie produkcji obu monet.

KNM podaje, że bije złote dukaty co roku według oryginałów z XVI i XVIII wieku, na zlecenie holenderskiego Ministerstwa Finansów. Ustawa zastrzega wytwarzanie i wydawanie tych monet dla państwa (art. 6 ust. 1 Muntwet 2002), a w opisie wzoru umieszcza postać rycerza między cyframi rocznika, więc każda emisja nosi rok swojego wybicia. Karty KNM dla roczników 2024 i 2025 podają jakość Proof, czyli bicie starannie przygotowanymi, polerowanymi stemplami, oraz nakłady liczone w setkach sztuk. Według karty mennicy nakład pojedynczego dukata z rocznika 2024 wyniósł 742 sztuki, a dukata podwójnego z rocznika 2025 - 530 sztuk.

Münze Österreich nazywa swój dukat „historical restrike of the 1915 coin”, czyli historycznym nowym biciem monety z 1915 roku. Mennica podaje, że oryginały bito w monarchii naddunajskiej od 1872 do 1914 roku, a obecne egzemplarze sprzedaje w jakości Uncirculated, czyli bez śladów obiegu. Nakładu dukata austriackiego mennica nie publikuje. Czym nowe bicie różni się od oryginału i dlaczego rocznik 1915 nie mówi, kiedy moneta powstała, opisuje wpis co to jest nowe bicie (restrike) monety.

Rocznik ma więc dla obu monet inne znaczenie. Na dukacie holenderskim wskazuje konkretną emisję o znanym nakładzie, a na austriackim nie odróżnia egzemplarzy z różnych lat produkcji. Jak rocznik wpływa na cenę zwykłych monet bulionowych, wyjaśnia tekst czy rocznik monety bulionowej ma znaczenie.

Jak wyglądają oba dukaty?

Na dukacie holenderskim widnieje rycerz w zbroi, a na austriackim profil cesarza Franciszka Józefa. Oba wzory nawiązują do dawnych monet, ale pochodzą z innych tradycji menniczych.

Muntwet 2002 opisuje dukat holenderski tak: na jednej stronie uzbrojony mężczyzna między cyframi rocznika z napisem w otoku „CONCORDIA RES PARVAE CRESCUNT” (zgoda sprawia, że małe rzeczy rosną), na drugiej w ozdobnym kwadracie napis „MO. AUR. REG. BELGII AD LEGEM IMPERII” (złota moneta Królestwa Niderlandów według prawa Cesarstwa). Ustawa wymaga rantu sznurkowego. KNM podaje, że postać rycerza ze strzałami odtworzono według projektu Johana Willema Marmé, rytownika stempli mennicy w Utrechcie w latach 1763-1795.

Karta KNM i ustawa przypisują napisy i rycerza do awersu i rewersu odwrotnie, dlatego ten tekst używa określeń „jedna strona” i „druga strona”. W latach 2022-2025 KNM wydawała dukaty w serii o historii handlu Niderlandów, w której każdy rocznik miał inny symbol towaru, na przykład jedwab w 2024 roku i kawę w 2025 roku.

Münze Österreich podaje, że wzór dukata austriackiego wybito po raz pierwszy w 1872 roku, a na monecie jest profil cesarza Franciszka Józefa. Według poradnika Mennicy Polskiej na drugiej stronie monety widnieje dwugłowy orzeł.

Czy dukaty są prawnym środkiem płatniczym i czy płaci się od nich VAT?

Żaden z dukatów nie jest prawnym środkiem płatniczym, a oba są w wykazie Komisji Europejskiej, więc w Polsce są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT. Brak statusu środka płatniczego nie wpływa na zwolnienie.

Art. 5 ust. 1 Muntwet 2002 zalicza złoty dukat i dukat podwójny do monet bez statusu prawnego środka płatniczego. Münze Österreich podaje, że dukaty straciły ten status w 1857 roku, a jako monet handlowych używano ich do 1915 roku. Różnicę między nominałem a statusem środka płatniczego wyjaśnia wpis czy złota moneta jest prawnym środkiem płatniczym.

Wykaz Komisji Europejskiej (Dz.Urz. UE C/2025/5923) wymienia przy Niderlandach pozycje „(1 DUKAAT)” i „(2 DUKAAT)”, a przy Austrii „(1 DUKAT)” i „(4 DUKATEN)”. Nota c) wykazu obejmuje każdą emisję wymienionej monety o próbie co najmniej 900 tysięcznych, więc próby 983 i 986 mieszczą się w progu, a zwolnienie dotyczy także roczników bitych w jakości Proof. Art. 121 ust. 2 ustawy o VAT uznaje, że monety z wykazu spełniają warunki złota inwestycyjnego przez cały rok, na który wykaz ogłoszono. Szczegóły i pozostałe monety historyczne omawia wpis czy dukaty i monety historyczne są złotem inwestycyjnym zwolnionym z VAT, a zasady samego wykazu wyjaśnia tekst jak moneta trafia do wykazu Komisji Europejskiej.

Czym różni się zakup dukata holenderskiego i austriackiego?

Dukat austriacki kupuje się jak monetę bulionową, po cenie zależnej od kursu złota, a holenderski z bieżących emisji sprzedaje mennica po cenie katalogowej danego rocznika. Różni je też dostępność w Polsce.

Münze Österreich podaje, że dukat austriacki jest wyceniany według bieżącej ceny złota, a cena sprzedaży monet historycznych jest bardzo bliska wartości kruszcu i spread między kupnem a sprzedażą jest stosunkowo mały. Mennica zaznacza też, że premia maleje wraz ze wzrostem zawartości złota w monecie, więc według tej zasady pojedynczy dukat z 3,44 g złota ma wyższą premię niż czworak z 13,77 g.

KNM sprzedaje dukaty rocznikowe po cenie ustalonej dla emisji. Na kartach roczników 2024 i 2025 mennica podawała, że zamówienia przyjmuje tylko w maju, dostawa rusza od września, a po maju emisja jest wyprzedana. Przy jakości Proof i nakładzie kilkuset sztuk cena takiej monety nie wynika wyłącznie z zawartości złota. To wniosek z warunków sprzedaży podanych na karcie KNM, a nie dane mennicy o premii.

Przy przygotowaniu tego tekstu dukat austriacki występował w ofertach Mennicy Skarbowej, Goldonu, Tavexu i 79elementu, a trzy pierwsze sklepy miały też czworaka. Wyszukiwanie w domenach tych sklepów oraz Mennicy Polskiej nie zwróciło dukata holenderskiego bieżących emisji. Nie jest to pełny przegląd katalogów, ale wskazuje, że dukata holenderskiego trzeba szukać raczej u dealerów w Niderlandach albo bezpośrednio w KNM. W polskich sklepach numizmatycznych występują dawne dukaty holenderskie, które są numizmatami, a nie produktem bulionowym.

Wybór między dukatami zależy od celu zakupu. Dla osoby, której zależy na cenie bliskiej wartości złota i łatwej odsprzedaży w Polsce, znaczenie mają dostępność u krajowych dealerów i wycena według kursu kruszcu. Dla osoby, która zbiera roczniki o znanym nakładzie, znaczenie mają jakość Proof, zmienny rocznik i ograniczona emisja. Tekst ma charakter edukacyjny i nie jest rekomendacją zakupu żadnej z monet.