Co oznacza próba złota 999,9?

Próba złota 999,9 oznacza, że na 1000 części masy stopu 999,9 części to czyste złoto, czyli 99,99%. Tę samą czystość mennice zapisują też jako 0,9999, „9999” lub „99.99%”, a na rynku nazywa się ją „four nines”. Próba opisuje wyłącznie skład stopu, a nie status prawny wyrobu: złotem inwestycyjnym w rozumieniu ustawy o VAT jest już sztabka o próbie 995 i moneta o próbie 900, więc 999,9 nie jest do tego potrzebne.

Co dokładnie mówi liczba 999,9?

Liczba 999,9 podaje udział czystego złota w stopie, wyrażony w częściach tysięcznych. Polskie Prawo probiercze definiuje próbę jako „stosunek masy czystego metalu szlachetnego zawartego w stopie do masy stopu wyrażony w częściach tysięcznych” (art. 3 pkt 7 ustawy z 1 kwietnia 2011 r.). Ta sama definicja obejmuje też srebro, którego typowe próby inwestycyjne, 999 i 999,9, opisuje wpis jaką próbę ma srebro inwestycyjne.

Ta sama wartość ma kilka zapisów. „999,9” to zapis w częściach na tysiąc, „0,9999” ten sam udział odniesiony do jedności, „9999” skrót bity na sztabkach i monetach, a „99,99%” zapis procentowy.

Zapis „999” to inna, niższa próba niż „999,9”. Różnica wynosi 0,9 części na tysiąc, czyli 0,09% masy stopu, i w polskim prawie probierczym są to dwie odrębne wartości.

Próba nie mówi nic o masie wyrobu ani o ilości kruszcu w nim zawartej. Sztabka o próbie 999,9 i masie 5 g zawiera mniej złota niż sztabka o próbie 995 i masie 100 g.

Ile karatów ma złoto o próbie 999,9?

Złoto o próbie 999,9 to 24 karaty. Karat w odniesieniu do złota oznacza jedną dwudziestą czwartą część masy stopu, więc próbę wylicza się ze wzoru: próba w częściach na tysiąc = karaty × 1000 ÷ 24.

Tabela jest wynikiem samego wzoru, a nie przedrukiem z jednego dokumentu urzędowego. Potwierdzeniem wiersza 22K jest opis stopu u producenta Krugerranda: Rand Refinery podaje „22 carat gold, 9167 [parts] of pure gold and 833 parts copper”, czyli 9167 części złota na 10 000 części stopu.

Wiersz 24K wymaga jednego zastrzeżenia. W rafinacji nie uzyskuje się dokładnie 100,00% czystości, dlatego w praktyce rynkowej „24 karaty” i „próba 999,9” opisują to samo złoto. Widać to na historii Britannii: The Royal Mint podniósł próbę tej monety z 22 karatów (916,7) na 24 karaty o próbie 999,9.

Czy moneta 22-karatowa zawiera mniej złota niż moneta 999,9?

Nie. Dwie monety jednouncjowe o próbach 916,7 i 999,9 zawierają tyle samo czystego złota, a różnią się masą brutto. Nominał „1 oz” opisuje zawartość kruszcu, czyli 31,1034768 g czystego złota, a nie masę całej monety.

Krugerrand ma próbę 916,7, a Rand Refinery gwarantuje w monecie jednouncjowej pełną uncję trojańską czystego złota. Z tych dwóch danych wynika masa brutto monety:

masa brutto = masa czystego złota ÷ próba = 31,1034768 g ÷ 0,9167 ≈ 33,93 g

Rand Refinery nie podaje masy brutto w gramach na swojej stronie produktowej, więc 33,93 g to wynik powyższego działania na dwóch liczbach od producenta, a nie wartość przez niego opublikowana. Nadwyżka nad uncją trojańską, około 2,83 g, to miedź stanowiąca resztę stopu.

Przy próbie 999,9 masa brutto jest niemal równa masie czystego złota, bo metal stopowy stanowi najwyżej 0,1 części na tysiąc. Dlatego moneta 999,9 waży około 31,1 g, a moneta 916,7 o tej samej zawartości kruszcu blisko 34 g. Samą jednostkę masy i jej ułamki opisuje wpis o tym, ile gramów ma uncja trojańska złota.

Jaką próbę mają popularne monety bulionowe?

Spośród sześciu najczęściej spotykanych monet jednouncjowych cztery mają próbę 999,9, a Krugerrand i American Eagle 916,7. Dane w tabeli pochodzą od emitentów i producentów tych monet.

Ostatnia kolumna jest identyczna w każdym wierszu i to jest sedno tabeli: próba zmienia masę monety na wadze, nie ilość złota w środku.

Trzy pozycje wymagają zastrzeżenia. Masa Krugerranda to wyliczenie opisane w sekcji wyżej, The Royal Mint podaje dla Britannii próbę i „1 troy oz”, ale nie gramaturę, a masa 33,931 g dla American Eagle pochodzi z karty wersji proof United States Mint, ponieważ strona programu bulionowego nie była dostępna w dniu zbierania danych.

Tabela obejmuje wyłącznie próby i masy. Różnice między sztabką a monetą przy pierwszym zakupie opisuje wpis sztabka czy moneta bulionowa.

Czy złoto musi mieć próbę 999,9, żeby było inwestycyjne?

Nie. Ustawa o VAT stawia znacznie niższe progi: 995 części tysięcznych dla sztabek i płytek oraz 900 części tysięcznych dla monet.

„Art. 121. 1. Ilekroć w przepisach niniejszego rozdziału jest mowa o złocie inwestycyjnym, rozumie się przez to:

1. złoto w postaci sztabek lub płytek o próbie co najmniej 995 tysięcznych oraz złoto reprezentowane przez papiery wartościowe;
2. złote monety, które spełniają łącznie następujące warunki: a) posiadają próbę co najmniej 900 tysięcznych, b) zostały wybite po roku 1800, c) są lub były obowiązującym środkiem płatniczym w kraju pochodzenia, d) są sprzedawane po cenie, która nie przekracza o więcej niż 80% wartości rynkowej złota zawartego w monecie.”

Z tego przepisu wynika, że 22-karatowy Krugerrand o próbie 916,7 mieści się w progu dla monet z zapasem, mimo że jego próba jest o ponad 83 części tysięczne niższa od 999,9. Dla monet próba jest tylko jednym z czterech warunków wymienionych w punktach a–d, a mechanizm samego zwolnienia opisuje wpis o tym, czy przy zakupie złota inwestycyjnego płaci się VAT.

Próg 995 pojawia się jeszcze w jednym miejscu, niezwiązanym z podatkami. Standard LBMA Good Delivery wymaga dla złota minimalnej próby 995,0 części na tysiąc przy zawartości od 350 do 430 uncji trojańskich w sztabce.

To dwie niezależne liczby o tej samej wartości. LBMA jest organizacją rynku londyńskiego i jej reguły dotyczą wyłącznie sztabek hurtowych o masie około 400 uncji trojańskich, a nie sztabek detalicznych ani monet; ustawa o VAT jest przepisem prawa podatkowego i dotyczy sprzedaży. Zbieżność wartości 995 nie oznacza, że jeden dokument wynika z drugiego.

Czy próba 999,9 jest zgodna z polskim prawem probierczym?

Próby 999,9 nie ma na ustawowej liście obowiązujących prób złota w Polsce, a mimo to monety o tej próbie są tu w legalnym obrocie. Prawo probiercze wymienia siedem prób złota, z których najwyższa to 0,999:

„Art. 24. 1. Ustala się następujące obowiązujące próby dla: (...) 3) złota: a) 0,999, b) 0,960, c) 0,750, d) 0,585, e) 0,500, f) 0,375, g) 0,333;”

Wyroby z metali szlachetnych trafiają do obrotu w Polsce, gdy są oznaczone polskimi cechami probierczymi, cechami uznawanymi na podstawie umów międzynarodowych albo cechami, na podstawie których dopuszczono je do obrotu w państwie Unii Europejskiej, państwie EFTA ze strefy Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Turcji. Drugą drogą jest świadectwo badania (art. 4).

Monety bulionowe są z tego obowiązku wyłączone. Artykuł 6 ust. 1 pkt 7 wyłącza stosowanie art. 4 wobec „monet, które są albo były znakami pieniężnymi stanowiącymi prawny środek płatniczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo w innych państwach”.

Wszystkie monety z tabeli wyżej mają w kraju emisji nominał i status prawnego środka płatniczego, więc noszą próbę nadaną przez emitenta, także wtedy, gdy jest ona wyższa niż najwyższa próba z polskiej listy. Ta sama zasada tłumaczy obecność w Polsce monet o próbie 999,99.

Prawo probiercze nie posługuje się pojęciem „złoto inwestycyjne” ani „sztabka inwestycyjna”. Te terminy pochodzą z ustawy o VAT, a obie ustawy regulują co innego: pierwsza próby i oznaczanie wyrobów, druga opodatkowanie sprzedaży.

Czy istnieje próba wyższa niż 999,9?

Tak. Royal Canadian Mint wybija monetę o próbie 999,99, czyli 99,999% czystego złota, nazywaną na rynku „five nines”.

Jest to produkt „Our Purest Maple Leaf”, moneta jednouncjowa o masie 31,11 g i nominale 200 dolarów kanadyjskich, sprzedawana przez mennicę jako premium bullion w limitowanym nakładzie. Standardowy Gold Maple Leaf tej samej mennicy ma próbę 999,9 i jest osobnym produktem.

Próba 999,99 nie jest standardem typowej monety bulionowej. Powyższy przykład dotyczy jednego potwierdzonego emitenta, a oferta pozostałych pięciu mennic z tabeli nie była pod tym kątem sprawdzana.