Czy złoto lub srebro można mieć na IKE albo IKZE?

Fizycznego złota ani srebra nie da się trzymać na IKE ani IKZE. Ustawa o IKE i IKZE wymienia w art. 8 ust. 1 zamknięty katalog pięciu form prowadzenia konta i żadna z nich nie obejmuje przechowania sztabek czy monet. Ekspozycję na cenę metalu daje tylko instrument finansowy: notowany papier, na przykład ETC albo akcje spółki wydobywczej, kupiony na rachunku maklerskim IKE lub IKZE w zakresie rynków z oferty biura, albo pośrednio jednostka funduszu inwestycyjnego.

W jakich formach można prowadzić IKE i IKZE?

W pięciu, i tylko w nich. Art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego stanowi, że IKE lub IKZE jest prowadzone na podstawie umowy zawartej przez oszczędzającego:

„1) z funduszem inwestycyjnym albo 1a) z dobrowolnym funduszem emerytalnym, albo 2) z podmiotem prowadzącym działalność maklerską o świadczenie usług polegających na wykonywaniu zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych i prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego, albo 3) z zakładem ubezpieczeń - ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, albo 4) z bankiem o prowadzenie rachunku bankowego.”

Sztabka lub moneta jest rzeczą ruchomą, a nie jednostką funduszu, papierem wartościowym, polisą ani środkami na rachunku, i żadna z pięciu umów nie obejmuje jej przechowania. Dlatego metal w sejfie, skrytce czy skarbcu dealera nie może być „na IKE”. Z tych pięciu form na cenę metalu pracują przede wszystkim rachunek maklerski, na którym sam wybierasz papiery, i pośrednio fundusz inwestycyjny.

Dlaczego „ETF na złoto” jest w Europie papierem dłużnym, a nie funduszem?

Bo dyrektywa UCITS zakazuje europejskim funduszom otwartym kupowania metali szlachetnych. Art. 50 ust. 2 dyrektywy 2009/65/WE brzmi:

„UCITS: a) nie może zainwestować więcej niż 10% swoich aktywów w zbywalne papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego inne niż te, o których mowa w ust. 1; lub b) nabywać metali szlachetnych ani świadectw odnoszących się do metali szlachetnych.”

Przepis nie rozróżnia metali, więc obejmuje tak samo srebro. Produkty zabezpieczone fizycznym złotem mają przez to w Europie formę ETC (exchange traded commodity): papieru dłużnego emitenta, za którym stoi kruszec w skarbcu depozytariusza. Invesco w swojej karcie zaznacza wprost, że ETC „nie są funduszami ani ETF-ami”.

Na rachunku IKE „ETF na złoto” jest więc papierem wartościowym, nie jednostką funduszu, a fundusz UCITS daje ekspozycję na metal tylko pośrednio, przez kontrakty terminowe albo akcje spółek wydobywczych. Konstrukcję i koszty ETC opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?

Co można kupić na rachunku maklerskim IKE lub IKZE?

Instrumenty notowane na rynkach, które obejmuje twój rachunek: ETC na metal, certyfikaty, ETF na kontrakty terminowe i akcje spółek wydobywczych. Każdy niesie ryzyka, których sztabka w sejfie nie ma:

• Ryzyko emitenta. ETC to dług o ograniczonym regresie: według iShares roszczenia ponad wartość zabezpieczenia nie zostaną zaspokojone, a KID Xetra-Gold dopuszcza utratę całego kapitału bez ochrony z systemu gwarancji depozytów.
• Ryzyko walutowe. ETC notowane w USD lub EUR przeliczasz na złote, więc na wynik wpływa też kurs waluty; nie dotyczy to instrumentów z GPW z zabezpieczeniem do PLN.
• Koszt roczny (TER). Na przykład 0,12% w iShares i Invesco Physical Gold ETC, 0,55% w iShares Gold Producers UCITS ETF.
• Brak fizycznego posiadania. Masz roszczenie wobec emitenta, nie sztabki.
• Ryzyko zmiany oferty. Dom maklerski może w każdej chwili zmienić listę rynków i instrumentów na IKE, bo wynika ona z regulaminu, nie z ustawy.

Podstawą jest art. 8 ust. 1 pkt 2: rachunek maklerski IKE służy do „wykonywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych i prowadzenia rachunku papierów wartościowych”. ETC jest notowanym papierem dłużnym, więc z brzmienia przepisu wynika, że się w tym mieści; interpretacji Krajowej Informacji Skarbowej, która potwierdzałaby to wprost, nie znaleźliśmy.

W praktyce decyduje regulamin: część domów maklerskich oferuje IKE i IKZE tylko z dostępem do GPW, część także z rynkami zagranicznymi, gdzie notowane są ETC na złoto i srebro. Zakres rynków i lista instrumentów różnią się między biurami i zmieniają się w czasie, więc sprawdź je w dokumentach konkretnego rachunku. Neutralnego zestawienia, które instytucje dopuszczają na IKE rynki zagraniczne, nie znaleźliśmy: rejestr KNF potwierdza uprawnienia, nie ich ofertę.

Osobnym filtrem jest KID. Rozporządzenie PRIIP (UE) nr 1286/2014 nakazuje twórcy produktu sporządzić dokument zawierający kluczowe informacje przed udostępnieniem go inwestorom indywidualnym (art. 5 ust. 1), a sprzedającemu przekazać go przed zawarciem umowy (art. 13 ust. 1). Z tych obowiązków wynika, że produkt bez KID, na przykład fundusz na złoto notowany wyłącznie w USA, nie trafia do oferty detalicznej w UE, także na IKE; to wniosek, nie zapis o zakazie.

Jakie instrumenty na złoto i srebro są notowane na GPW?

Dwa instrumenty na samą cenę złota i certyfikaty strukturyzowane. Royal Mint Responsibly Sourced Physical Gold ETC (ETCGLDRMAU, emitent HANetf) jest zabezpieczony złotem w skarbcu Royal Mint w Walii i notowany od 30 sierpnia 2023 r. PZU ETF Gold Portfelowy FIZ (ETFPZUGOLD), od 11 maja 2026 r., nie kupuje sztabek, tylko kontrakty terminowe na złoto z COMEX, i dąży do stopy zwrotu indeksu Bloomberg Gold Total Return Subindex, z zabezpieczeniem ryzyka walutowego.

Na srebro nie ma na GPW ani ETC, ani ETF: jedynym ETC w notowaniach jest ETCGLDRMAU, a żaden z funduszy nie odwzorowuje ceny srebra. Ekspozycję na ten metal dają tam tylko certyfikaty strukturyzowane. GPW prowadzi ich wyszukiwarkę z filtrem instrumentu bazowego, ale pod hasłem srebra notowane są głównie certyfikaty TURBO i faktor, czyli papiery z dźwignią i z ryzykiem emitenta. Lista zmienia się z dnia na dzień, więc konkretnego nie wskazujemy.

Czy akcje spółek wydobywczych można mieć na IKE?

Tak, akcje i fundusze UCITS na spółki wydobywcze to zwykłe instrumenty z rachunku maklerskiego. Dają jednak ekspozycję na wynik spółki, nie na sam metal: dochodzą koszty wydobycia, zadłużenie, decyzje zarządu i podatki sektorowe.

KGHM wydobywa przede wszystkim miedź, a srebro odzyskuje jako produkt uboczny, więc jego wynik zależy też od ceny miedzi, kursu USD/PLN i podatku od wydobycia niektórych kopalin; rozkłada to wpis Jak cena srebra wpływa na wyniki KGHM? Fundusz iShares Gold Producers UCITS ETF kupuje akcje ok. 85 spółek i ma wskaźnik ryzyka 7 na 7 w skali PRIIPs, wobec 5 na 7 dla ETC Xetra-Gold. Skąd ta różnica, tłumaczy wpis Czym ETF na spółki wydobywcze złota różni się od ETF na złoto?

Jeden taki fundusz jest też na GPW od 18 czerwca 2026 r.: Gold Miners Screened UCITS ETF (ETFHANESGO). Odwzorowuje indeks spółek czerpiących przychody z wydobycia złota, ale według opisu GPW indeks ten daje też ekspozycję na ETC, w tym zabezpieczone fizycznym złotem, więc nie są to same akcje wydobywców.

Ile można wpłacić na IKE i IKZE?

Ustawa podaje mnożnik, nie kwotę. Limit na IKE to trzykrotność, a na IKZE 1,2-krotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej (art. 13 ust. 1, art. 13a ust. 1). Osoba prowadząca pozarolniczą działalność ma na IKZE 1,8-krotność (art. 13a ust. 1a).

Kwotę w złotych ogłasza minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego obwieszczeniem w Monitorze Polskim, do końca roku poprzedzającego rok wpłat (art. 13 ust. 4, art. 13a ust. 8). Tam znajdziesz aktualną wysokość limitu.

Czym różni się korzyść podatkowa na IKE od IKZE?

IKE zwalnia dochód z podatku przy wypłacie, a IKZE pozwala odliczyć wpłaty od dochodu, ale wypłatę obciąża zryczałtowaną stawką 10%. Dla ETC i dla akcji działa to tak samo.

Zwolnienie na IKE przysługuje tylko przy oszczędzaniu na jednym IKE (art. 4 ust. 1). Przy zwrocie z IKE instytucja oddaje środki „pomniejszone o należny podatek” (art. 37 ust. 7), a z IKZE wycofać można wyłącznie całość, bo częściowy zwrot ustawa dopuszcza tylko z IKE (art. 2 pkt 15a). Na IKZE 10% liczy się od przychodu, bo podatek pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania (art. 30 ust. 3 ustawy o PIT), więc obejmuje także wpłacony kapitał.

Sprzedaż fizycznego złota poza kontem podlega innym regułom, w tym terminowi pół roku, o którym mówi wpis Jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota? Ten tekst opisuje zasady obu kont i nie wskazuje, które wybrać.