Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?

ETF na złoto to potoczna nazwa papieru notowanego na giełdzie, którego wycena podąża za ceną złota. W Europie produkty zabezpieczone sztabkami mają zwykle formę ETC, czyli instrumentu dłużnego, a nie funduszu. Kupujący ETC ma roszczenie wobec emitenta zamiast kruszcu w sejfie, dlatego płaci opłatę roczną, ponosi ryzyko emitenta, często też walutowe, a zysk rozlicza według stawki 19%.

Inwestycja w ETF lub ETC na złoto może zakończyć się stratą: cena złota się zmienia, kurs dolara i euro wobec złotego wpływa na wynik, a dokument z kluczowymi informacjami (KID) produktu Xetra-Gold wprost dopuszcza utratę całego zainwestowanego kapitału przy niewypłacalności emitenta.

Czym jest ETF na złoto, a czym ETC?

Produkty na fizyczne złoto notowane w Europie to prawie zawsze ETC, a nie ETF. ETF (exchange traded fund) jest funduszem notowanym na giełdzie, a ETC (exchange traded commodity) jest papierem dłużnym. Invesco w karcie swojego produktu definiuje ETC jako notowane instrumenty dłużne zabezpieczone surowcem, które „nie są funduszami ani ETF-ami”.

Powodem są przepisy UCITS, czyli europejskie zasady dla funduszy inwestycyjnych. Dyrektywa UCITS zabrania takiemu funduszowi nabywania metali szlachetnych i certyfikatów na nie (art. 50 ust. 2 lit. b) oraz wymaga rozłożenia aktywów na wielu emitentów (art. 52). Dlatego produkty na fizyczne złoto w Europie mają zwykle formę ETC.

Przykładem konstrukcji jest Xetra-Gold, formalnie obligacja na okaziciela prawa niemieckiego, której zwrot zależy od ceny złota i która nie ma ochrony kapitału.

Fundusze odwzorowujące cenę złota też istnieją, ale zamiast sztabek używają kontraktów terminowych. Tak działa PZU ETF Gold notowany na GPW. W potocznym języku „ETF na złoto” obejmuje wszystkie te produkty i w tym znaczeniu używamy go dalej.

Osobną konstrukcją jest CFD na złoto: kontrakt różnic kursowych zawierany z brokerem, za którym nie stoi ani kruszec, ani papier notowany na giełdzie.

Co masz w portfelu, gdy kupujesz ETC na fizyczne złoto?

Masz papier dłużny emitenta, którego zabezpieczeniem są sztabki złota w skarbcu depozytariusza, czyli instytucji (zwykle banku) przechowującej kruszec. Przy zakupie sztabki nie trafiają do inwestora.

Invesco Physical Gold ETC trzyma złoto w londyńskich skarbcach JPMorgan Chase Bank, N.A. W iShares Physical Gold ETC depozytariuszem jest według KID z 27 kwietnia 2026 JPMorgan Chase Bank N.A. (oddział w Londynie) lub wyznaczeni przez niego poddepozytariusze, a złoto leży na rachunku alokowanym („Allocated Account”), czyli jako konkretne sztabki przypisane do produktu i oddzielone od aktywów banku.

Roszczenie inwestora ogranicza się do tego zabezpieczenia. iShares opisuje swoje ETC jako obligacje o ograniczonym regresie („limited recourse bonds”), spłacane tylko z zabezpieczenia: jeśli zabezpieczenie nie wystarczy, pozostałe roszczenia nie zostaną zaspokojone. Invesco zastrzega, że przy niewypłacalności emitenta inwestorzy dostaną środki ze sprzedaży kruszcu i nie mają roszczeń do innych aktywów emitenta.

Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?

ETF na złoto daje ekspozycję na cenę złota przez papier na rachunku maklerskim, a złoto fizyczne to kruszec na własność. Z tej różnicy wynikają pozostałe: koszty, ryzyka i podatek.

Ile kosztuje ETF na złoto w porównaniu ze sztabką?

ETC na złoto kosztuje co roku ułamek procenta wartości inwestycji plus prowizje maklerskie, a przy sztabce głównym kosztem jest spread przy kupnie i odsprzedaży. TER (total expense ratio), czyli łączny roczny koszt produktu, obniża jego wynik względem ceny złota.

Przykłady konstrukcji z dokumentów emitentów (kwiecień–wrzesień 2026). Tabela pokazuje różnice w budowie produktów, nie jest rankingiem:

Xetra-Gold nie ma TER, bo nie jest funduszem. KID z 11 września 2026 podaje łączny wpływ kosztów na wynik: 0,07% rocznie przy rocznym horyzoncie inwestycji i 0,01% rocznie przy 5-letnim.

Emitent na stronie produktu podaje osobno opłatę za przechowanie złota: 0,025% miesięcznie (0,30% w skali roku), którą Clearstream Europe AG pobiera razem z opłatami za rachunek papierów wartościowych. Czy i w jakiej części obciąża ona inwestora, zależy od jego umowy z bankiem prowadzącym rachunek.

Koszty i konstrukcja sprawiają, że wynik ETC odstaje od ceny złota. Według karty iShares Physical Gold ETC z sierpnia 2026 produkt osiągnął w 2025 roku 64,80% przy 65,00% dla wskaźnika odniesienia LBMA Gold Price, a w 2024 roku 26,44% przy 26,59%.

Różnica 0,20 i 0,15 punktu procentowego wynika z kosztów i konstrukcji produktu, w tym z opłaty 0,12%. To dane historyczne, pokazane wyłącznie jako przykład odchylenia.

Do tego dochodzą koszty transakcji: prowizja domu maklerskiego (procent od wartości transakcji lub stawka minimalna) oraz przewalutowanie przy produktach notowanych w innej walucie niż PLN. W transakcji giełdowej nie uczestniczy dealer złota, więc nie ma spreadu mennicy.

Przy sztabkach i monetach głównym kosztem jest spread, czyli różnica między ceną, za którą dealer sprzedaje złoto, a ceną, za którą je odkupuje. Samo posiadanie kruszcu nie wiąże się z opłatą roczną, chyba że złoto leży w płatnej skrytce lub skarbcu.

Jakie ryzyka niesie ETF na złoto?

Poza zmianą ceny złota ETF na złoto niesie ryzyka wynikające z konstrukcji produktu. KID Xetra-Gold z 11 września 2026 przypisuje temu produktowi wskaźnik ryzyka 5 w skali do 7, czyli ryzyko średnio-wysokie.

• Ryzyko emitenta. ETC jest papierem dłużnym, więc przy niewypłacalności emitenta, jak zaznacza KID Xetra-Gold, możliwa jest całkowita utrata zainwestowanego kapitału. Fizyczne zabezpieczenie nie usuwa tego ryzyka, a roszczenie inwestora ogranicza się do środków ze sprzedaży kruszcu.
• Ryzyko walutowe. Produkty notowane w USD (iShares, Invesco, GLD) lub w EUR (Xetra-Gold) oznaczają dla inwestora rozliczającego się w złotych dodatkowe ryzyko kursowe, niezwiązane z ceną złota.
• Odchylenie od ceny złota. Wynik iShares Physical Gold ETC był w latach 2024–2025 niższy od wskaźnika LBMA Gold Price o 0,15–0,20 punktu procentowego rocznie.
• Koncentracja w jednym surowcu. iShares ostrzega, że ETC daje ekspozycję na ograniczoną liczbę sektorów rynku, więc zmiany cen mocniej wpływają na wartość inwestycji niż w portfelu rozłożonym na wiele sektorów.

Złoto fizyczne nie ma ryzyka emitenta, ale jego właściciel sam odpowiada za bezpieczeństwo kruszcu. Miejsca przechowywania, ich koszty i ryzyka opisuje wpis Gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne?.

Czy na GPW można kupić ETF na złoto w złotych?

Tak, na GPW notowane są dwa instrumenty na złoto o różnej konstrukcji: ETC zabezpieczony fizycznym kruszcem i fundusz oparty na kontraktach terminowych.

Royal Mint Responsibly Sourced Physical Gold ETC (kod ETCGLDRMAU) emitenta HANetf zadebiutował 30 sierpnia 2023 roku jako pierwszy ETC na fizyczne złoto na GPW. Zabezpieczeniem jest złoto w skarbcu Royal Mint w Walii, a jedna jednostka odpowiada wartości 1/100 uncji złota. ISIN produktu to XS2115336336, a opłata roczna według KID emitenta z 31 maja 2026 wynosi 0,25%.

PZU ETF Gold Portfelowy Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (kod ETFPZUGOLD) zadebiutował 11 maja 2026 roku. Fundusz nie kupuje sztabek, tylko odwzorowuje indeks Bloomberg Gold Subindex Total Return przez kontrakty terminowe na złoto z giełdy COMEX, czyli umowy kupna złota w przyszłym terminie po cenie ustalonej z góry.

Stosuje też zabezpieczenie walutowe do złotego, które ogranicza wpływ kursu dolara na wynik. Według GPW to trzeci ETF od TFI PZU i 33. produkt typu ETP (notowany na giełdzie produkt inwestycyjny) na warszawskiej giełdzie.

ETC z GPW opiera się na kruszcu w skarbcu, a wynik funduszu PZU zależy od indeksu kontraktów terminowych, nie od ceny sztabek w skarbcu. Aktualne opłaty obu instrumentów podają dokumenty ich emitentów.

Jak rozlicza się podatek od zysku z ETF na złoto?

Zysk ze sprzedaży jednostek ETF i ETC rozlicza się według stawki 19%, potocznie nazywanej podatkiem Belki. Podstawą jest art. 30b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592): „Od dochodów uzyskanych: 1) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, (…) podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu”.

Dom maklerski przygotowuje informację PIT-8C o dochodach i kosztach z kapitałów pieniężnych. Na jej podstawie inwestor sam wypełnia roczne zeznanie PIT-38.

Sprzedaż sztabek i monet podlega innym zasadom niż sprzedaż papierów wartościowych, opisanym we wpisie Jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota?.