Czym ETF na spółki wydobywcze złota różni się od ETF na złoto?

ETF na spółki wydobywcze złota to fundusz, który kupuje akcje firm wydobywających i poszukujących złoto, a nie sam kruszec. Produkt określany jako ETF na złoto odwzorowuje cenę metalu, więc różnica dotyczy przedmiotu inwestycji. Wynikają z niej pozostałe: na wycenę funduszu akcyjnego wpływają koszty wydobycia, zadłużenie spółek, decyzje ich zarządów i kraje, w których pracują kopalnie, a zysk ze sprzedaży jednostek rozlicza się według stawki 19%.

Inwestycja w taki fundusz może zakończyć się stratą. Karta produktu iShares Gold Producers UCITS ETF przypisuje mu wskaźnik ryzyka 7 w skali od 1 do 7, wskazuje skupienie ryzyka w jednym sektorze i stwierdza, że zmienność wyników spółek wydobywczych jest wyższa od przeciętnej dla akcji. Jednostki notowane są w dolarach, funtach i euro, więc inwestor rozliczający się w złotych ponosi dodatkowo ryzyko kursowe.

Co kupujesz: akcje spółek czy złoto?

Kupujesz jednostkę funduszu, który ma w portfelu akcje spółek. Nie masz ani kruszcu, ani roszczenia do kruszcu.

Karta iShares Gold Producers UCITS ETF opisuje cel funduszu jako odwzorowanie wyników indeksu złożonego ze spółek związanych z działalnością w zakresie poszukiwania i wydobycia złota („The Fund seeks to track the performance of an index composed of companies related to businesses engaged in exploration and production of gold”).

Określenie „replikacja fizyczna” przy takim funduszu bywa mylące. Oznacza ono, że fundusz faktycznie kupuje akcje wchodzące w skład indeksu, zamiast odwzorowywać go instrumentami pochodnymi, a nie że posiada złoto.

Konstrukcję produktów na fizyczne złoto, rolę depozytariusza i zakres roszczenia inwestora opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?.

Trzecią konstrukcją bez kruszcu i bez akcji jest CFD na złoto, czyli kontrakt zawierany z brokerem i rozliczany w pieniądzu. Fundusz różni się też od zakupu akcji pojedynczej spółki wydobywczej z osobna, np. notowanego na GPW KGHM, które wydobywa głównie miedź, a srebro odzyskuje tylko jako produkt uboczny; mechanizm przełożenia ceny metalu na wynik takiej jednej spółki opisuje wpis jak cena srebra wpływa na wyniki KGHM.

Co konkretnie jest w portfelu takiego funduszu?

W portfelu jest kilkadziesiąt spółek z jednego sektora, przy czym kilka największych pozycji odpowiada za większość wartości funduszu. Dane niżej pochodzą z karty produktu jednego funduszu i pokazują budowę takiego produktu, a nie wybór ani ranking.

Dziesięć największych pozycji odpowiada za 60,88% wartości portfela przy 85 spółkach w indeksie. Są to Newmont (9,98%), Agnico Eagle Mines (9,55%), Barrick Mining Corp (8,84%), Wheaton Precious Metals (7,10%), Franco-Nevada (5,90%), AngloGold Ashanti (4,85%), Gold Fields (4,18%), Kinross Gold (3,95%), Zijin Mining (3,65%) i Northern Star Resources (2,88%).

Podobnie wygląda rozkład geograficzny. Dwa pierwsze kraje z tabeli dają razem 69,48% ekspozycji funduszu.

Jednostki funduszu notowane są na London Stock Exchange, Euronext Amsterdam, Deutsche Börse Xetra, SIX Swiss Exchange, Bolsa Mexicana de Valores i Bolsa de Valores de Colombia. Na rynku działają też inne fundusze tej kategorii, których parametry podają karty produktów ich emitentów.

Dlaczego fundusz na spółki wydobywcze może być funduszem UCITS, a fundusz na fizyczne złoto nie?

Ponieważ trzyma akcje, a nie metal. Dyrektywa UCITS (2009/65/WE) zabrania funduszowi nabywania metali szlachetnych i certyfikatów na nie (art. 50 ust. 2 lit. b), więc produkty na fizyczne złoto w Europie mają zwykle formę ETC, czyli papieru dłużnego, a nie funduszu. Mechanizm ten opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?.

Fundusz akcyjny na spółki wydobywcze nie napotyka tego zakazu, bo kupuje papiery wartościowe rozłożone na wielu emitentów. Opisywany wyżej produkt jest spółką inwestycyjną otwartą prawa irlandzkiego z zezwoleniem Central Bank of Ireland, ma oznaczenie UCITS w nazwie, a jego portfel obejmuje 85 spółek.

Dla inwestora oznacza to inną naturę ryzyka podmiotowego niż w ETC. Aktywa funduszu UCITS są wydzieloną masą majątkową, a karta produktu opisuje ryzyko kontrahenta jako możliwość straty w razie niewypłacalności instytucji świadczących usługi funduszowi, na przykład przechowujących aktywa lub będących stroną instrumentów pochodnych. To nie jest roszczenie dłużne wobec emitenta, na którym opiera się ETC.

Jakie ryzyka dochodzą, gdy zamiast kruszcu kupujesz akcje kopalni?

Dochodzą wszystkie ryzyka prowadzenia firmy wydobywczej oraz ryzyka wynikające z budowy funduszu. Zmiana ceny złota jest tylko jednym z czynników wyniku.

• Koszt wydobycia i marża. Zysk kopalni to różnica między ceną sprzedanego złota a kosztem jego wydobycia, a część tych kosztów nie zmienia się wraz z ceną kruszcu. Z tego powodu marża spółki reaguje na zmianę ceny złota inaczej niż wartość samej sztabki.
• Ryzyko sektorowe. Karta produktu wymienia kwestie środowiskowe, politykę rządów, ryzyka podaży i podatki jako ryzyka właściwe dla spółek wydobywczych oraz stwierdza, że zmienność ich wyników jest zwykle wyższa od przeciętnej dla innych akcji („The variation in returns from mining securities is typically above average compared to other equity securities”).
• Koncentracja portfela. Karta zaznacza, że ryzyko jest skupione w określonych sektorach, krajach, walutach lub spółkach, przez co fundusz silniej reaguje na lokalne wydarzenia gospodarcze, rynkowe, polityczne i regulacyjne. Liczbowo widać to w udziale dziesięciu największych pozycji (60,88%) i dwóch największych krajów (69,48%).
• Kraj działania kopalni. Polityka rządu i podatki są w karcie wymienione wprost wśród ryzyk sektorowych, a portfel opisywanego funduszu opiera się na kopalniach w kilku jurysdykcjach o różnych przepisach górniczych i podatkowych.
• Ryzyko płynności. Karta definiuje je jako sytuację, w której brakuje kupujących lub sprzedających, żeby fundusz mógł swobodnie sprzedać lub kupić lokaty.
• Ryzyko walutowe. Jednostki notowane są w dolarach, funtach i euro, więc dla inwestora rozliczającego się w złotych dochodzi ryzyko kursowe, niezwiązane ani z ceną złota, ani z wynikami spółek.
• Wskaźnik ryzyka. Karta przypisuje funduszowi 7 w skali do 7, czyli najwyższy poziom tej skali. ETC na fizyczne złoto Xetra-Gold ma w swoim KID wskaźnik 5.

Cena złota pozostaje przy tym jednym ze składników przychodu kopalni, a od czego zależy ona sama, opisuje wpis Od czego zależy cena złota?.

Jak zmieniały się wyniki takiego funduszu?

Rozstrzał wyników rocznych był duży. Tabela zestawia wynik funduszu z wynikiem jego indeksu bazowego, a nie z ceną złota, i pokazuje dane historyczne, które nie mówią nic o przyszłych wynikach.

Wynik funduszu odbiega od wyniku indeksu, bo obciążają go koszty produktu, w tym opłata roczna 0,55%. Roczne stopy zwrotu z tej samej karty mieszczą się w przedziale od −12,27% do 154,21%, co ilustruje zmienność opisaną w sekcji o ryzykach.

Karta nie zestawia tych wyników z notowaniem złota, więc ten wpis również tego nie robi.

Jak rozlicza się podatek od zysku z ETF na spółki wydobywcze złota?

Dochód ze sprzedaży jednostek funduszu rozlicza się według stawki 19% w zeznaniu PIT-38. Podstawą jest art. 30b ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592, stan prawny na 1 kwietnia 2026 r.):

„Od dochodów uzyskanych: 1) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, 2) z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), 3) z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni, 4) z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny, 5) z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych – podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu”.

Jednostki funduszu UCITS notowane na giełdzie mieszczą się w pkt 1, czyli wśród papierów wartościowych.

Znaczenie ma też miejsce siedziby brokera. Instytucje bez siedziby w Polsce nie mają obowiązku wystawienia informacji PIT-8C. W praktyce oznacza to, że inwestor korzystający z zagranicznego domu maklerskiego zwykle musi sam ustalić przychód i koszt uzyskania przychodu do zeznania PIT-38. Polski dom maklerski przygotowuje PIT-8C za klienta. Przypadek zagraniczny jest przy tej kategorii funduszy typowy, bo notowania opisanego wyżej produktu prowadzą giełdy w Londynie, Amsterdamie i Frankfurcie.

Tryb rozliczenia i dokumenty opisuje szerzej wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?. Sprzedaż sztabek i monet podlega innym zasadom, opisanym we wpisie Jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota?.