Jak dzieli się złoto kupione wspólnie w konkubinacie?

Złoto kupione w konkubinacie nie trafia do żadnego majątku wspólnego, bo partnerzy bez ślubu nie mają wspólności majątkowej. Sztabka albo moneta należy do tego, kto ją kupił, albo do obojga jako współwłasność w częściach ułamkowych, z domniemaniem równych udziałów. Po rozstaniu wspólne złoto dzieli się umową albo w sądowym postępowaniu o zniesienie współwłasności. Spłata za złoto przyznane jednemu z partnerów podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, czego nie ma przy podziale majątku małżonków. Stan prawny na 3 października 2026 r.

Czy złoto kupione w konkubinacie jest wspólne?

Nie automatycznie. Żadna ustawa nie reguluje majątku osób żyjących razem bez ślubu, więc do ich złota stosuje się ogólne przepisy kodeksu cywilnego o własności i współwłasności. Złoto jest wspólne tylko wtedy, gdy partnerzy kupili je wspólnie, z zamiarem nabycia go na współwłasność.

Taka współwłasność ma inny charakter niż małżeńska. Kodeks cywilny zna dwa jej rodzaje:

„Art. 196. § 1. Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. § 2. Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu.”

Współwłasność łączna wynika z małżeńskiej wspólności ustawowej, a partnerzy jej nie mają. Ich wspólne złoto jest więc współwłasnością w częściach ułamkowych: każde z nich ma udział, na przykład 1/2 albo 3/5. Ustawa zakłada, że udziały są równe (art. 197 kc), dopóki ktoś nie wykaże, że wkłady były inne. Sąd Najwyższy w orzecznictwie odmawia stosowania do konkubinatu przepisów o wspólności małżeńskiej, nawet w drodze analogii.

Zasady podziału w małżeństwie opisuje wpis jak dzieli się złoto przy rozwodzie.

Do kogo należy złoto kupione przez jednego z partnerów?

Złoto kupione przez jednego partnera za jego pieniądze należy tylko do niego, nawet jeśli leży we wspólnym mieszkaniu i oboje traktowali je jako oszczędności „na przyszłość”. Drugi partner nie ma w nim udziału i nie może żądać połowy sztabki.

Partner, który dołożył się do zakupu złota zatrzymanego przez kupującego, ma wobec niego roszczenie pieniężne. Może ono wynikać z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu:

„Art. 405. Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.”

Pieniądze przekazane w celu, który nie został osiągnięty, są świadczeniem nienależnym, a ich zwrot reguluje art. 410 kc. Art. 411 pkt 2 kc wyłącza jednak zwrot, gdy świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Wydatki na wspólne życie trudno więc odzyskać, a każda taka sprawa zależy od oceny sądu i dowodów.

Jak udowodnić, czyje jest złoto?

Własność złota udowadnia ten, kto się na nią powołuje, bo ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 kc). Partnerom nie przysługuje żadne domniemanie wspólności, więc ten, kto twierdzi, że sztabka należy do obojga, musi wykazać, że kupili ją razem.

Własność złota potwierdzają przede wszystkim:

• faktura lub dowód zakupu z danymi nabywcy albo obojga nabywców,
• potwierdzenie przelewu pokazujące, z czyjego rachunku i w jakiej części zapłacono cenę,
• umowa przechowania u dealera albo najmu skrytki bankowej, z oznaczeniem stron,
• pisemne ustalenie partnerów, kto i w jakich częściach jest właścicielem.

Pisemne ustalenie udziałów przy każdym zakupie rozstrzyga spór z góry. Ustawa nie przewiduje dla niego szczególnej formy, a dokument z datą i podpisami obojga ma wartość dowodową w ewentualnym postępowaniu. Sposoby przechowywania złota i związane z nimi dokumenty opisuje wpis gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne.

Czy jeden z partnerów może sprzedać wspólną sztabkę bez zgody drugiego?

Nie. Sprzedaż całej wspólnej sztabki wymaga zgody obojga współwłaścicieli:

„Art. 199. Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.”

Każdy z partnerów może natomiast bez zgody drugiego rozporządzić swoim udziałem (art. 198 kc). W praktyce udział w jednej sztabce trudno sprzedać osobie trzeciej, dlatego spory kończą się zwykle zniesieniem współwłasności.

Jak podzielić wspólne złoto po rozstaniu?

Wspólne złoto dzieli się przez zniesienie współwłasności, którego może żądać każdy z partnerów w dowolnym momencie (art. 210 § 1 kc). Można je przeprowadzić umową albo przed sądem.

Umowa jest najprostsza, gdy partnerzy zgadzają się co do podziału. Dla rzeczy ruchomych, takich jak sztabki i monety, przepisy działu o współwłasności nie wymagają formy szczególnej. Spisanie jej, z listą sztuk, wartością i ewentualną spłatą, przydaje się jednak jako dowód i jako podstawa rozliczenia podatku.

Sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nieprocesowym. Wniosek musi dokładnie określać złoto, które ma być podzielone, i zawierać dowody prawa własności (art. 617 kpc). Opłata stała wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie zniesienia współwłasności 300 zł (art. 41 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Sąd rozstrzyga także spory o samą własność i wzajemne roszczenia z tytułu posiadania złota, a po prawomocnym postanowieniu tych roszczeń nie można już dochodzić osobno (art. 618 kpc).

Sąd dzieli złoto na jeden z trzech sposobów:

1. Podział w naturze: każdy partner dostaje część sztuk odpowiadającą wartością jego udziałowi, a różnicę wyrównuje dopłata pieniężna (art. 211 kc, art. 623 kpc). Przy kilku jednakowych monetach to sposób naturalny.
2. Przyznanie złota jednemu partnerowi ze spłatą drugiego, gdy rzeczy nie da się podzielić, na przykład pojedynczej sztabki (art. 212 § 2 kc). Termin i sposób spłaty oraz odsetki określa sąd, a raty może rozłożyć łącznie najwyżej na dziesięć lat (art. 212 § 3 kc).
3. Sprzedaż złota według przepisów kodeksu postępowania cywilnego i podział uzyskanej kwoty (art. 212 § 2 kc, art. 625 kpc).

Gdy partnerzy złożą zgodny wniosek co do sposobu podziału, sąd orzeka zgodnie z nim, jeśli taki podział nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego i nie narusza rażąco interesu uprawnionych (art. 622 § 2 kpc). Wartość złota przy spłacie ustala sąd, a metody wyceny opisuje wpis jak sąd wycenia złoto przy podziale majątku.

Czy od podziału złota między partnerami płaci się podatek?

Tak, jeśli jeden z partnerów dostaje złoto ponad swój udział za spłatą albo dopłatą. Od nadwyżki płaci wtedy podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 2%. Równy podział sztuk zgodny z udziałami, bez spłat i dopłat, nie podlega PCC.

Ustawa o PCC wymienia wśród opodatkowanych czynności:

„f) umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności - w części dotyczącej spłat lub dopłat,”

Tak samo opodatkowane są orzeczenia sądów i ugody o takich skutkach (art. 1 ust. 1 pkt 3). Podatek płaci partner, który nabywa złoto ponad swój udział (art. 4 pkt 5). Podstawą jest wartość rynkowa złota nabytego ponad udział (art. 6 ust. 1 pkt 5), a stawka przy rzeczach ruchomych wynosi 2% (art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a). Deklarację trzeba złożyć, a podatek wpłacić w ciągu 14 dni od zawarcia umowy albo od uprawomocnienia się postanowienia sądu (art. 10 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1).

Przykład: partnerzy mają po połowie udziału w sztabce wartej 40 000 zł. Sąd przyznaje sztabkę jednemu z nich ze spłatą 20 000 zł. Partner, który ją zatrzymał, nabył ponad swój udział złoto warte 20 000 zł, więc PCC wynosi 2% tej kwoty, czyli 400 zł.

Ten sam podział w małżeństwie nie podlega PCC, bo ustawa nie wymienia podziału majątku wspólnego małżonków w katalogu czynności opodatkowanych.

Ustawa o PIT nie reguluje zniesienia współwłasności wprost. Jeżeli potraktować spłatę za udział w złocie jako odpłatne zbycie, przychód może powstać tylko wtedy, gdy podział nastąpi przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym złoto kupiono (art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT). Po tym terminie spłata nie jest przychodem z tego źródła. Zasady opodatkowania sprzedaży opisuje wpis jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota.

Jeżeli partner dostaje przy podziale więcej, niż wynosi jego udział, i nie płaci za to spłaty, w tej części zniesienie współwłasności jest nieodpłatne. Takie nabycie podlega podatkowi od spadków i darowizn (art. 1 ust. 1 pkt 4 tej ustawy), a nie PCC.

Czy złoto podarowane partnerowi trzeba oddać po rozstaniu?

Zwykle nie. Darowizna sztabki albo monety jest ważna z chwilą wręczenia, nawet bez aktu notarialnego:

„Art. 890. § 1. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.”

Darczyńca może odwołać wykonaną darowiznę tylko wtedy, gdy obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 kc). Przepis nie wymienia samego rozstania jako takiej przesłanki, a ocena konkretnego zachowania należy do sądu.

Partner z konkubinatu nie należy do osób zwolnionych z podatku (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) ani do grup I i II. Jest „innym nabywcą” w III grupie podatkowej (art. 14 ust. 3 pkt 3), z najniższą kwotą wolną i najwyższymi stawkami. Kwoty wolne, skalę i obowiązek zeznania opisuje wpis czy od złota ze spadku lub darowizny płaci się podatek.