Jak sąd wycenia złoto przy podziale majątku?

Wartość złota przy podziale majątku ustala sąd, niezależnie od tego, co twierdzą uczestnicy. Może przyjąć wartość, na którą zgodzili się byli małżonkowie albo spadkobiercy, oprzeć się na publicznie dostępnej cenie kruszcu albo powołać biegłego, jeśli ocena wymaga wiadomości specjalnych. Przy sztabkach i monetach bulionowych o wartości decydują głównie masa i próba kruszcu, a przy biżuterii i monetach kolekcjonerskich liczą się także wykonanie, kamienie i walor kolekcjonerski. Stan prawny na 3 października 2026 r.

Kto ustala wartość złota w sprawie o podział majątku?

Skład i wartość majątku do podziału sąd ustala z urzędu. Przepis mówi wprost o dziale spadku:

„Art. 684. Skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.”

Do podziału majątku wspólnego małżonków stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 567 § 3 kpc), a do działu spadku - te o zniesieniu współwłasności (art. 688 kpc). Ta sama zasada obowiązuje więc po rozwodzie, w dziale spadku i przy podziale złota partnerów, którzy nie byli małżeństwem; ten ostatni przypadek opisuje wpis jak dzieli się złoto kupione wspólnie w konkubinacie.

Skład majątku ustala się według stanu z chwili ustania wspólności, a wartość według cen z chwili podziału. Tę zasadę i jej skutki dla złota opisuje wpis jak dzieli się złoto przy rozwodzie. Tutaj chodzi o samą wycenę, czyli o to, na czym sąd ją opiera.

Czy sąd może przyjąć wartość złota, na którą zgodzili się uczestnicy?

Tak, jeśli uzna, że odpowiada wartości rynkowej, ale nie jest nią związany. Kodeks zwalnia z dowodu fakty przyznane przez stronę przeciwną, „jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości” (art. 229 kpc), a fakty, do których strona się nie odniosła, sąd może uznać za przyznane (art. 230 kpc).

Granice tej zgody pokazuje postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z 28 lipca 2022 r. (sygn. IX Ca 1474/21), wydane w sprawie o podział majątku:

„w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd z urzędu ustala jego skład i wartość. Oczywiście byli małżonkowie mogą zgodnie ustalić wartość danego składnika, jednak nie zwalnia to sądu z obowiązku respektowania dyspozycji art. 567 § 3 w zw. z art. 684 k.p.c. w przypadku nieadekwatności podanej wartości czy cofnięcia oświadczenia o zgodnym jej przyjęciu.”

Sprawa dotyczyła nieruchomości, ale zasada odnosi się do każdego składnika majątku. Przy złocie uzgodniona kwota szybko traci aktualność, bo cena kruszcu zmienia się codziennie, a sąd wycenia majątek według cen z chwili podziału.

Zgoda obniża też koszty. Wniosek o podział majątku wspólnego kosztuje 1000 zł, a ze zgodnym projektem podziału 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy zniesieniu współwłasności obowiązują te same kwoty (art. 41). Jeśli uczestnicy złożą zgodny wniosek co do sposobu podziału, sąd wydaje postanowienie zgodnie z nim, o ile wniosek nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego i nie narusza rażąco interesu uprawnionych (art. 622 § 2 kpc).

Czy sąd może wycenić złoto według notowania ceny?

Może, choć przepis nie mówi o tym wprost, a orzecznictwo w sprawach dotyczących złota tego nie rozstrzyga. Kodeks zwalnia z dowodu fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna:

„Art. 228. (...) § 2. Nie wymagają dowodu również fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna oraz fakty znane sądowi z urzędu, jednakże sąd powinien zwrócić na nie uwagę stron.”

Taką informacją jest cena złota, którą w dni robocze publikuje Narodowy Bank Polski jako „wyliczona w NBP cena 1 g złota (w próbie 1000)”. Archiwum tych cen w serwisie API NBP sięga 2 stycznia 2013 r., więc bezpłatnie można sprawdzić cenę z każdego późniejszego dnia, także z dnia orzekania.

Wartość samego kruszcu liczy się z trzech danych: masy, próby i ceny grama czystego złota. Sztabka 100 g o próbie 999,9 zawiera praktycznie 100 g czystego złota, a łańcuszek 10 g o próbie 585 - 5,85 g. Pomnożenie tej masy przez cenę z danego dnia daje wartość kruszcu, która nie zawsze jest wartością całego przedmiotu.

Notowanie nie rozstrzyga jednak dwóch kwestii. Pierwsza to różnica cen: NBP podaje jedną cenę, a dealerzy sprzedają złoto drożej, niż je skupują; mechanizm tej różnicy opisuje wpis co to jest spread przy złocie. Przepisy i znane orzecznictwo nie przesądzają, czy sąd powinien przyjąć cenę skupu, sprzedaży czy pośrednią. Druga kwestia to wykonanie, kamienie i walor kolekcjonerski, których cena kruszcu nie obejmuje, dlatego przy biżuterii i monetach kolekcjonerskich samo notowanie zwykle nie wystarcza.

Kiedy sąd powołuje biegłego do wyceny złota?

Sąd powołuje biegłego, gdy wycena wymaga wiadomości specjalnych:

„Art. 278. § 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.”

Przy złocie dotyczy to przede wszystkim biżuterii, wyrobów z kamieniami, monet kolekcjonerskich i przedmiotów o niepewnej próbie, a także sytuacji, w której uczestnicy spierają się o wartość. Biegłych ustanawia się dla gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła i innych umiejętności, a ich listy prowadzą prezesi sądów okręgowych (§ 2 i § 8 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych). Na liście Sądu Okręgowego w Rzeszowie jest na przykład dział „Jubilerstwo”, którego zakres obejmuje wycenę i identyfikację biżuterii oraz diamentów.

Praktykę ilustruje sprawa o dział spadku rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Szczecinie (postanowienie z 26 listopada 2013 r., sygn. II Ca 1188/13). Sąd pierwszej instancji ustalił wartość biżuterii na podstawie opinii biegłego złotnika-jubilera, a ze względu na czas, który upłynął od jej sporządzenia, zlecił aktualizację. Wartość nieruchomości w tej samej sprawie sąd przyjął natomiast zgodnie z oświadczeniem uczestników.

Sąd może zażądać uzupełnienia lub wyjaśnienia opinii albo dodatkowej opinii od innego biegłego (art. 286 kpc). Urzędy probiercze nie wyceniają złota rynkowo, bo Prawo probiercze powierza im badanie zawartości metalu i ekspertyzy, a nie ustalanie ceny (art. 35 ust. 2 pkt 5, art. 36 ust. 1 pkt 1 i 5).

Czym różni się wycena sztabki, biżuterii i monety kolekcjonerskiej?

O wartości sztabki i monety bulionowej decyduje głównie kruszec, a o wartości biżuterii i monety kolekcjonerskiej także czynniki, których notowanie nie obejmuje.

Prawo probiercze samo wskazuje, że przy części wyrobów kruszec schodzi na drugi plan. Za wyrób dawnego pochodzenia uznaje między innymi przedmiot wytworzony przed 1962 r., oznaczony cechami niedającymi się zidentyfikować albo bez oznaczeń, „którego wartość historyczna lub artystyczna jest tak znaczna, że wartość metalu szlachetnego użytego do wytworzenia tego wyrobu przy ustalaniu jego wartości rynkowej stanowi czynnik drugorzędny” (art. 3 pkt 2 lit. c). Różnice między biżuterią a złotem inwestycyjnym opisuje wpis czym złota biżuteria różni się od złota inwestycyjnego, a oznaczenie próby na wyrobie objaśnia wpis jak odczytać cechę probierczą na złotej biżuterii.

Rodzaj przedmiotu wpływa też na to, czy w ogóle trafi on do podziału. Sąd Okręgowy w Sieradzu (postanowienie z 4 lipca 2018 r., sygn. I Ca 217/18) uznał w jednej ze spraw drobną biżuterię za prezenty, czyli majątek osobisty, i zauważył, że „rolę przedmiotów tezauryzacyjnych pełnią raczej złote monety, sztabki i tym podobne a nie typowa drobna biżuteria”.

Kto płaci za opinię biegłego?

Za opinię biegłego najpierw płaci zaliczką uczestnik, który o nią wnosi, a o ostatecznym rozliczeniu decyduje sąd w postanowieniu kończącym sprawę. Zasady wpłaty zaliczki określa art. 130^4 kpc:

„§ 1. Strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna strona wnosi o podjęcie czynności, sąd zobowiązuje każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki w równych częściach lub w innym stosunku według swego uznania.”

Jeśli zaliczka nie zostanie wpłacona, sąd pomija czynność połączoną z wydatkami (art. 130^4 § 5 kpc). W postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, ale przy sprzecznych interesach sąd może rozdzielić je stosunkowo albo obciążyć nimi jednego uczestnika (art. 520 kpc).

Wynagrodzenie biegłego zależy od kwalifikacji, czasu i nakładu pracy (art. 89 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Stawka za godzinę pracy wynosi od 1,67% do 2,36% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którą co roku określa ustawa budżetowa. Dla biegłych z tytułem doktora, doktora habilitowanego i profesora stawki są wyższe, a przy szczególnie złożonym problemie stawkę można podwyższyć do 50% (§ 2-4 rozporządzenia w sprawie stawek wynagrodzenia biegłych). Biegły, który jest podatnikiem VAT, dolicza ten podatek do wynagrodzenia.