Jak dzieli się złoto przy rozwodzie?

Złoto przy rozwodzie dzieli się według tych samych zasad co reszta majątku, bo sztabka i moneta są dla prawa zwykłą rzeczą ruchomą. O tym, czy jest wspólne, czy osobiste, decyduje, kiedy i za jakie pieniądze je kupiono. Złoto wspólne sąd dzieli jednym z trzech sposobów: rozdziela sztuki, przyznaje je jednemu ze spłatą drugiego albo zarządza sprzedaż. Skład majątku ustala się na dzień ustania wspólności, a wartość złota według stanu i cen z dnia podziału. Stan prawny na 18 września 2026 r.

Kiedy złoto należy do majątku wspólnego, a kiedy do osobistego?

Złoto kupione w czasie małżeństwa przez któregokolwiek z małżonków wchodzi do majątku wspólnego, o ile nie zawarli oni intercyzy. Do majątku osobistego należy tylko złoto, które mieści się w zamkniętym katalogu art. 33 kro.

„Art. 31. § 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.”

Dla sztabki kupionej za bieżące dochody w trakcie małżeństwa nie ma znaczenia, które z małżonków ją zamówiło, na kogo wystawiono fakturę ani kto ją przechowuje. Z dziesięciu punktów art. 33 kro do zakupu złota odnoszą się trzy:

„Art. 33. Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; (...)
3. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.”

Złoto kupione przed ślubem pozostaje majątkiem osobistym kupującego bez względu na długość małżeństwa (pkt 1). Złoto ze spadku albo darowizny należy do majątku osobistego tego, kto je otrzymał, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej, na przykład przekazał sztabkę obojgu małżonkom (pkt 2). Opodatkowanie samego otrzymania takiego złota opisuje wpis czy od złota ze spadku lub darowizny płaci się podatek. Punkt 10 to surogacja: złoto kupione za pieniądze z majątku osobistego, na przykład ze sprzedaży mieszkania nabytego przed ślubem, przejmuje status tego majątku. Przy rozdzielności ustanowionej umową w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 kro) majątek wspólny nie powstaje i złoto nie podlega podziałowi.

Jak wykazać, że złoto jest majątkiem osobistym?

Małżonek, który twierdzi, że konkretna sztabka lub moneta jest jego majątkiem osobistym, musi to udowodnić. Z konstrukcji art. 31 i 33 kro, w której majątek osobisty jest zamkniętym katalogiem, orzecznictwo wywodzi, że przedmiot nabyty w trakcie małżeństwa uznaje się za wspólny, dopóki nie wykazano inaczej. Kodeks nie zapisuje tego domniemania wprost; obowiązuje ogólna reguła dowodowa:

„Art. 6. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.”

Regule tej odpowiada w procesie art. 232 kpc: strony wskazują dowody na swoje twierdzenia. Dowodem przy złocie jest faktura z datą zakupu sprzed ślubu, wyciąg z rachunku pokazujący, że pieniądze pochodziły z majątku osobistego, umowa darowizny albo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Gdy takich dokumentów brakuje, sąd może zaliczyć złoto do majątku wspólnego.

W jaki sposób sąd dzieli złoto wspólne?

Złoto wspólne sąd dzieli między małżonków jednym z trzech sposobów: rozdziela sztuki, przyznaje całość jednemu z obowiązkiem spłaty drugiego albo zarządza sprzedaż. Odbywa się to zwykle w osobnym postępowaniu, bo sąd rozwodowy zajmuje się majątkiem tylko wyjątkowo:

„Art. 58. (...) § 3. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.”

W postępowaniu tym sąd rozstrzyga jednocześnie o podziale, o nierównych udziałach i o zwrocie nakładów między majątkiem wspólnym a osobistym (art. 567 § 1 kpc, art. 45 kro). Punktem wyjścia są równe udziały (art. 43 § 1 kro). Do podziału stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 46 kro), a przez nie także reguły o współwłasności (art. 1035 kc):

„Art. 212. (...) § 2. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.”

Pojedynczej sztabki ani monety nie dzieli się na pół, więc podział fizyczny dotyczy tylko zbioru porównywalnych sztuk, na przykład kilku jednakowych monet. Przy przyznaniu złota jednemu z małżonków drugie dostaje spłatę odpowiadającą swojemu udziałowi, a termin, sposób spłaty i odsetki oznacza sąd (art. 212 § 3 kc). Sprzedaż w trybie kodeksu postępowania cywilnego następuje, gdy żadne z małżonków nie przejmuje złota.

Na jaki dzień sąd ustala skład majątku, a na jaki wartość złota?

Skład majątku wspólnego sąd ustala na chwilę ustania wspólności majątkowej, a jego wartość według stanu tego majątku i cen z dnia podziału. Ustawa mówi tylko, że skład i wartość majątku ustala sąd (art. 684 kpc w związku z art. 567 § 3 kpc), bez wskazania daty. Obie daty wynikają z zasady przyjętej przez Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lutego 2018 r., sygn. III CZP 103/17.

Przy złocie te dwie daty potrafią się rozjechać. Wspólność ustaje z uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego, a postanowienie o podziale zapada nieraz kilka lat później. Sztabka, która istniała w majątku wspólnym w dniu rozwodu, wchodzi do podziału, ale spłatę za nią liczy się po cenie kruszcu z dnia orzekania. Cena zmienia się codziennie, więc kwota spłaty bywa wyraźnie inna niż w dniu ustania wspólności, w górę albo w dół.

Czy sąd dowie się o złocie w skrytce bankowej?

Bank ma obowiązek udzielić sądowi prowadzącemu postępowanie o podział majątku między małżonkami informacji objętych tajemnicą bankową:

„Art. 105. 1. Bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie: (...) 2) na żądanie: (...) d) sądu w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawą o alimenty lub o rentę o charakterze alimentacyjnym, (...)”

Analogiczny przepis dla egzekucji komorniczej (lit. ł tego samego artykułu) wylicza tylko rachunki bankowe i pełnomocnictwa do nich; opisuje go wpis czy komornik może zająć złoto inwestycyjne. Lit. d takiego zawężenia nie ma, co wskazuje, że sąd dzielący majątek może żądać od banku szerszych informacji, potencjalnie także o umowie najmu skrytki sejfowej. Samej skrytki przepis nie wymienia jednak z nazwy, więc to wniosek z porównania brzmienia obu liter, a nie praktyka potwierdzona orzecznictwem. Sąd może też zobowiązać samego małżonka do przedstawienia dokumentu:

„Art. 248. § 1. Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne.”

Złoto w skarbcu dealera nie jest objęte tajemnicą bankową, bo nie jest on bankiem; dowodem jest umowa przechowania i potwierdzenia zakupów. Każde z tych miejsc opisuje wpis gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne.

Co się dzieje, gdy jeden z małżonków ukryje albo sprzeda złoto przed podziałem?

Złoto, które w dniu ustania wspólności należało do majątku wspólnego, wchodzi do rozliczenia także wtedy, gdy później zniknęło. Drugi małżonek musi jednak wykazać fakturami, zdjęciami albo zeznaniami świadków, że tego dnia było ono w tym majątku. Sąd może też ustalić nierówne udziały:

„Art. 43. (...) § 2. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. (...)”

Ukrywanie, trwonienie lub zbywanie majątku wspólnego bywa w praktyce sądowej uznawane za ważny powód, ale to ocena sądu w konkretnej sprawie, nie automatyczna sankcja. Osobną kwestią jest odpowiedzialność karna z art. 300 kk, który dotyczy udaremniania zaspokojenia „wierzyciela”, w § 2 także w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu, z karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Ustawa nie rozstrzyga, czy współmałżonek oczekujący podziału jest wierzycielem w rozumieniu tego przepisu, a orzeczenia, które by to przesądzało, nie udało się tu wskazać. Przepis może więc wchodzić w grę w rażących przypadkach, ale nie każde ukrycie sztabki przed małżonkiem jest przestępstwem.

Czy od podziału złota po rozwodzie płaci się podatek?

Nie. Spłata, którą jeden z małżonków otrzymuje za pozostawienie złota drugiemu, nie podlega PIT ani PCC. Ustawa o PIT wyłącza podział majątku małżonków spod swojego zakresu wprost:

„Art. 2. 1. Przepisów ustawy nie stosuje się do: (...) 5) przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich; (...)”

Ustawa o PCC opodatkowuje zamknięty katalog czynności: są w nim umowy o dział spadku i o zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f) oraz orzeczenia sądów o takich samych skutkach (pkt 3), ale nie ma podziału majątku wspólnego małżonków. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 30 września 2024 r. (sygn. 0111-KDIB2-2.4014.176.2024.2.PB) potwierdził, że taki podział nie podlega PCC niezależnie od spłaty, bo jest instytucją prawa rodzinnego odrębną od zniesienia współwłasności z kodeksu cywilnego. Samo zniesienie współwłasności ze spłatą jest natomiast w tym katalogu, więc przy nim podatek wystąpi.

Podatek pojawia się dopiero wtedy, gdy złoto trafia do rąk osoby trzeciej, na zasadach z wpisu jaki podatek zapłacisz przy sprzedaży złota. Początek półrocznego terminu ustawa reguluje wprost tylko dla nieruchomości i praw majątkowych nabytych do majątku wspólnego (art. 10 ust. 6 ustawy o PIT). Dla rzeczy ruchomych analogicznego przepisu nie ma, więc ustawa nie rozstrzyga, czy termin biegnie od pierwotnego zakupu w trakcie małżeństwa, czy od dnia podziału.