Czy komornik może zająć złoto inwestycyjne?

Tak. Złoto inwestycyjne, czyli sztabki i monety bulionowe, jest w egzekucji rzeczą ruchomą i podlega zajęciu na zasadach Kodeksu postępowania cywilnego. Katalog przedmiotów wyłączonych spod egzekucji w art. 829 kpc nie wymienia złota ani metali szlachetnych. Komornik zajmuje złoto tam, gdzie je znajdzie, a do wyceny powołuje biegłego; osobny przepis reguluje też sprzedaż wyrobów z tego kruszcu. Dłużnik ma obowiązek wymienić złoto w wykazie majątku, a ukrywanie go jest przestępstwem z art. 300 Kodeksu karnego. Stan prawny na 17 września 2026 r.

Czy złoto inwestycyjne jest wyłączone spod egzekucji komorniczej?

Nie. Art. 829 kpc wymienia dziewięć grup przedmiotów, których komornik nie może zająć, i złota nie ma w żadnej z nich. Przepisy o egzekucji z ruchomości nie definiują złota inwestycyjnego i nie posługują się pojęciem „kosztowności” (kodeks używa go tylko przy zabezpieczeniu spadku i depozycie sądowym), więc sztabka o próbie 999,9 podlega tym samym regułom co każda inna ruchomość dłużnika.

„Art. 829. Nie podlegają egzekucji:

1. przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i jego domowników, w szczególności lodówka, pralka, odkurzacz, piekarnik lub kuchenka mikrofalowa, płyta grzewcza służąca podgrzewaniu i przygotowywaniu posiłków, łóżka, stół i krzesła w liczbie niezbędnej dla dłużnika i jego domowników oraz po jednym źródle oświetlenia na izbę, chyba że są to przedmioty, których wartość znacznie przekracza przeciętną wartość nowych przedmiotów danego rodzaju; 1¹) pościel, bielizna i ubranie codzienne, w liczbie niezbędnej dla dłużnika i jego domowników, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;
2. zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny na okres jednego miesiąca;
3. jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika (...);
4. narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika (...), z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych;
5. u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę - pieniądze w kwocie, która odpowiada niepodlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty (...);
6. przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;
7. (uchylony)
8. produkty lecznicze (...); 8¹) (...) wyroby medyczne (...);
9. przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny.”

Najbliżej złota wydaje się pkt 6, ale dotyczy on rzeczy, które mają dla dłużnika znaczną wartość użytkową, a sprzedać je można tylko znacznie poniżej ich wartości. Ze sztabką i monetą bulionową jest odwrotnie: ich cenę wyznacza notowanie kruszcu i po takiej cenie się je sprzedaje, więc opis z pkt 6 do nich nie pasuje. Kolejne wyłączenia, z art. 829¹-829⁵ kpc, dotyczą tylko gospodarstw rolnych.

Jak komornik zajmuje złoto przechowywane w domu?

Złoto trzymane w domu komornik zajmuje tak jak inne ruchomości: jeżeli jest ono we władaniu dłużnika, na przykład leży w jego mieszkaniu, obejmuje je protokołem zajęcia. Od zajęcia zaczyna się każda egzekucja z ruchomości.

„Art. 845. § 1. Do egzekucji z ruchomości komornik przystępuje przez ich zajęcie. § 2. Zająć można ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu samego wierzyciela, który do nich skierował egzekucję. Nie podlegają jednak zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej można zająć tylko wówczas, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one własność dłużnika, oraz w przypadkach wskazanych w ustawie. (...)”

Jeżeli złoto leży w sejfie domowym, szafie albo innym schowku, komornik nie potrzebuje zgody dłużnika, żeby do niego dotrzeć, bo art. 814 § 1 kpc pozwala mu otworzyć mieszkanie i schowki, a gdy to nie wystarczy, przeszukać także odzież, którą dłużnik ma na sobie:

„Art. 814. § 1. Jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otworzenie mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Gdyby to nie wystarczyło, komornik może ponadto przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie. Komornik może to uczynić także wówczas, gdy dłużnik chce się wydalić lub gdy zachodzi podejrzenie, że chce usunąć od egzekucji przedmioty, które ma przy sobie.”

Zajęcie ma granicę: art. 845 § 3 kpc nie pozwala komornikowi zająć więcej ruchomości, niż potrzeba na zaspokojenie długu i kosztów egzekucji. Skrytkę bankową i skarbiec dealera, czyli miejsca przechowywania złota poza domem, opisuje wpis gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne. Dla egzekucji liczy się tylko to, że w każdym z nich złoto pozostaje majątkiem dłużnika.

Jak komornik wycenia zajęte złoto?

Przy wyrobach ze złota i platyny komornik powołuje biegłego niezależnie od ich wartości. Tak stanowi art. 866² § 2 kpc: „Do oszacowania wyrobów ze złota i platyny komornik powołuje biegłego.” To przepis szczególny wobec ogólnej zasady, według której komornik sam szacuje wartość ruchomości przy zajęciu.

„Art. 853. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, komornik, dokonując zajęcia, szacuje wartość zajętych ruchomości i oznacza ją w protokole zajęcia. § 2. Zastrzeżenia do oszacowania wartości dokonanego przez komornika wnosi się komornikowi do protokołu przy zajęciu ruchomości (...). W razie wniesienia zastrzeżeń komornik zamieszcza w protokole zajęcia wzmiankę o ich treści i wyznacza biegłego. (...) § 4. Jeżeli komornik uzna, że w celu oszacowania wartości należy wezwać biegłego, albo wierzyciel lub dłużnik wniósł zastrzeżenia, oszacowania wartości dokonuje komornik na podstawie opinii biegłego przy samym zajęciu, a gdyby to nie było możliwe, w terminie późniejszym. Jeżeli wartość zajętej ruchomości według oceny komornika przekracza dwadzieścia pięć tysięcy złotych, komornik wzywa do oszacowania wartości biegłego.”

Dla zwykłej ruchomości biegły pojawia się więc dopiero, gdy sam komornik uzna to za potrzebne, gdy strona wniesie zastrzeżenia albo gdy wartość przekracza 25 000 zł. Dla sztabki i monety ze złota biegły jest obowiązkowy od początku, bo art. 866² § 2 wyłącza ogólną zasadę z art. 853 § 1. Kodeks postępowania cywilnego nie wyznacza przy tym dolnej granicy wyceny, na przykład na poziomie wartości kruszcu. Taką granicę przewiduje tylko egzekucja administracyjna, opisana w dalszej części wpisu.

Jak komornik sprzedaje zajęte złoto: na licytacji czy przedsiębiorstwu jubilerskiemu?

Wyroby ze złota i platyny, z wyjątkiem przedmiotów użytkowych, a także przedmioty z tych metali niezdatne do użytku komornik sprzedaje przedsiębiorstwu jubilerskiemu albo innemu, które zajmuje się obrotem lub przerobem metali szlachetnych. Zajęte ruchomości sprzedaje się zwykle na licytacji publicznej (art. 867 kpc), ale dla złota kodeks przewiduje ten osobny tryb.

„Art. 866². § 1. Do oszacowania zajętych przedmiotów o wartości historycznej lub artystycznej komornik wzywa biegłego. Przedmioty te mogą być sprzedane za pośrednictwem przedsiębiorstwa zajmującego się ich obrotem albo państwowemu muzeum, bibliotece, archiwum lub ośrodkowi badań i dokumentacji. Przepis art. 864¹ stosuje się odpowiednio. § 2. Do oszacowania wyrobów ze złota i platyny komornik powołuje biegłego. Wyroby ze złota i platyny, z wyjątkiem przedmiotów użytkowych, oraz przedmioty ze złota lub platyny niezdatne do użytku komornik sprzedaje przedsiębiorstwu jubilerskiemu lub innemu zajmującemu się obrotem lub przerobem metali szlachetnych. Przepis art. 865 stosuje się odpowiednio.”

Przepis nie wymienia sztabek ani monet bulionowych z nazwy i nie definiuje „przedmiotów użytkowych”, które z tego trybu wyłącza. Sztabka czy moneta nie służy do codziennego użytku tak jak noszona biżuteria, ale kodeks nie zapisuje tego rozróżnienia wprost, dlatego o tym, który wyrób ze złota jest użytkowy, decyduje komornik w konkretnej sprawie.

Po jakiej cenie następuje taka sprzedaż, wynika z art. 865 kpc, do którego odsyła ten przepis:

„Art. 865. § 1. Zajęte ruchomości nieużywane, stanowiące przedmiot obrotu handlowego, komornik na wniosek strony może sprzedać przedsiębiorcy prowadzącemu obrót takimi ruchomościami po cenach hurtowych, a gdy takie ceny nie zostaną udokumentowane, po cenach o 25 % niższych od wartości szacunkowej ruchomości.”

Cena uzyskana ze sprzedaży przedsiębiorstwu jubilerskiemu może być więc niższa od wartości szacunkowej ustalonej przez biegłego. Tracą na tym obie strony: dłużnik ma z zajętego złota mniej na pokrycie długu, a wierzyciel dostaje mniejsze zaspokojenie, niż wskazywałaby wartość rynkowa kruszcu.

Czym zajęcie złota różni się od zajęcia pieniędzy na koncie?

Pieniądze na rachunku bankowym są zajęte z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat, a zajęcie obejmuje także późniejsze wpłaty, również na rachunek otwarty już po tej chwili. Złoto fizyczne komornik musi natomiast najpierw odnaleźć i spisać w protokole.

„Art. 890. § 1. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat z tego rachunku i obejmuje również kwoty:

1. których nie było na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
2. które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.”

Zawiadomienie z art. 889 § 1 kpc wzywa bank, by nie dokonywał wypłat bez zgody komornika, a przepis dodaje, że „zawiadomienie jest skuteczne także w przypadku niewskazania rachunku bankowego”. Komornik nie musi więc znać numeru konta, żeby zablokować środki.

Jakie informacje o majątku dłużnika bank przekazuje komornikowi?

Komornikowi sądowemu bank przekazuje informacje objęte tajemnicą bankową o rachunkach dłużnika i pełnomocnictwach do nich, o ich liczbie, obrotach i stanach, w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Wynika to z art. 105 Prawa bankowego, który wylicza, komu i w jakich granicach bank ma obowiązek ujawnić takie informacje.

„Art. 105. 1. Bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie: (...) ł) komornika sądowego w zakresie rachunków bankowych lub pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców, w zakresie niezbędnym do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postępowania zabezpieczającego oraz wykonywania innych czynności wynikających z jego ustawowych zadań (...)”

Ten sam artykuł osobno opisuje zakres informacji dla administracyjnego organu egzekucyjnego, na przykład naczelnika urzędu skarbowego. Obok rachunków bankowych wymienia tam także umowy zawarte przez dłużnika, w tym umowy udostępniania skrytek sejfowych:

„v) administracyjnego organu egzekucyjnego oraz centralnego biura łącznikowego (...), w zakresie:

• posiadanych przez dany podmiot: (...) rachunków bankowych (...),
• zawartych przez dany podmiot umów: (...) udostępniania skrytek sejfowych, (...)
• w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, postępowaniem zabezpieczającym oraz wykonywaniem innych czynności wynikających z ustawowych zadań tych organów (...)”

Niezależnie od Prawa bankowego kpc daje komornikowi ogólne uprawnienie do żądania informacji o majątku dłużnika, także od banków. Adresat żądania może się od niego uchylić w granicach przewidzianych dla świadka:

„Art. 761. § 1¹. Organ egzekucyjny może żądać od: (...) 5) banków, (...) 13) innych instytucji i osób nieuczestniczących w postępowaniu - informacji dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników jego majątku oraz danych adresowych jedynie w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. § 2. Od wykonania takiego żądania można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów części pierwszej Kodeksu można odmówić przedstawienia dokumentu lub złożenia zeznań w charakterze świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie.”

Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera osobnego przepisu o skrytce sejfowej w banku; „schowki” z art. 814 § 1 dotyczą mieszkania i pomieszczeń dłużnika. Z brzmienia art. 105 wynika, że oba organy egzekucyjne dostają z banku informacje w różnym zakresie. Jak ogólne żądanie z art. 761 kpc łączy się z tym przepisem w sprawie skrytki, żadna z tych ustaw nie rozstrzyga wprost, a ten wpis nie opiera się w tej kwestii na orzecznictwie. W konkretnej sprawie o zakresie żądania decyduje komornik, a spór rozstrzyga sąd.

Zakres informacji z banku nie zmienia sytuacji samego złota: sztabka w skrytce jest majątkiem dłużnika i podlega egzekucji tak samo jak ta trzymana w domu. Niezależnie od tego dłużnik ma własny obowiązek wymienić ją w wykazie majątku razem z miejscem przechowywania, a komornik może dowiedzieć się o niej także od wierzyciela albo z dokumentów znalezionych przy przeszukaniu mieszkania na podstawie art. 814 § 1 kpc.

Czy dłużnik musi sam ujawnić komornikowi posiadane złoto?

Tak, bo złoto jest składnikiem majątku jak każdy inny. Dłużnik składa komornikowi wykaz majątku z oświadczeniem, że jest on prawdziwy i zupełny, pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie.

„Art. 801¹. § 1. Dłużnik składa komornikowi, na piśmie lub ustnie do protokołu, wykaz majątku wraz z oświadczeniem o jego prawdziwości i zupełności pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wzywając dłużnika do złożenia wykazu majątku, komornik uprzedza go o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz poucza, że w razie niezłożenia wykazu majątku wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiwanie majątku dłużnika.”

Za niezłożenie wykazu albo odmowę odpowiedzi na pytanie komornika grozi grzywna, a przy dalszym uchylaniu się komornik może wystąpić do sądu o przymusowe doprowadzenie dłużnika (art. 801¹ § 2 i 3 kpc).

Drugi mechanizm to wyjawienie majątku przed sądem, po które wierzyciel może sięgnąć, gdy zajęte rzeczy i prawa dłużnika nie rokują pełnego zaspokojenia. Wykaz w tym trybie musi wymieniać rzeczy razem z miejscem, gdzie się znajdują, a dłużnik dodatkowo składa przyrzeczenie według roty:

„Art. 913. § 1. Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych (...) oraz do złożenia przyrzeczenia według roty: «Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny.».”

Wymóg podania miejsca obejmuje złoto trzymane w domu, u osoby trzeciej i w skrytce bankowej. Dłużnikowi, który się nie stawi, nie złoży wykazu, odmówi odpowiedzi albo złożenia przyrzeczenia, grożą sankcje z art. 916 § 1 kpc:

„Art. 916. § 1. Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia albo stawiwszy się wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca (...).”

Przeszukując rzeczy dłużnika na podstawie art. 814 § 1 kpc, komornik może trafić także na dokumenty zakupu złota, na przykład fakturę albo certyfikat sztabki. Jakie dane o kupującym zbiera sam sprzedawca, to osobny temat, niezależny od egzekucji; opisuje go wpis czy można kupić złoto anonimowo.

Co grozi za ukrycie złota przed komornikiem?

Ukrywanie złota przed wierzycielem jest przestępstwem z art. 300 Kodeksu karnego: grozi za nie kara pozbawienia wolności do 3 lat, a gdy złoto jest już zajęte albo zagrożone zajęciem, od 3 miesięcy do 5 lat.

„Art. 300. § 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

Paragraf 1 dotyczy majątku, który nie jest jeszcze zajęty ani zagrożony zajęciem, gdy dłużnikowi grozi niewypłacalność lub upadłość. Paragraf 2 obejmuje składniki majątku już zajęte albo zagrożone zajęciem, czyli stan, w którym egzekucja trwa lub zajęcie jest bliskie, i dlatego przewiduje surowszą karę. W obu przypadkach przepis wymienia czynności (usunięcie, ukrycie, zbycie, darowanie, zniszczenie, obciążenie, uszkodzenie), a nie sposób ich wykonania, i wymaga, żeby udaremniały one lub uszczuplały zaspokojenie wierzyciela. Do tego dochodzi odpowiedzialność za fałszywe oświadczenie w wykazie majątku, o której komornik uprzedza dłużnika przy wezwaniu do jego złożenia.

Czy komornik zajmie złoto kupione w małżeństwie za dług jednego z małżonków?

Tak. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko jednemu małżonkowi wystarcza do zajęcia ruchomości należącej do majątku wspólnego, więc komornik może zająć sztabki kupione w czasie małżeństwa, nawet jeśli dług ma tylko jedno z nich. Dalsze czynności, w tym sprzedaż, wymagają już tytułu przeciwko obojgu.

„Art. 845. § 2⁴. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Jeżeli zajęta ruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego, dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.”

Taki tytuł wierzyciel uzyskuje, występując o nadanie klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika w trybie art. 787 kpc. Podział majątku wspólnego między małżonkami, na przykład przy rozwodzie, to inne postępowanie, którego ten wpis nie opisuje.

Czym egzekucja urzędu skarbowego różni się od komorniczej przy złocie?

Gdy dług egzekwuje urząd skarbowy albo inny organ administracji, a nie komornik sądowy, stosuje się ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jej katalog wyłączeń również pomija złoto inwestycyjne, obejmuje za to wykonane z metali szlachetnych obrączki zobowiązanego i jego współmałżonka, po jednej na osobę (art. 8 § 1 pkt 9 u.p.e.a.); to jedyny wyjątek dla metali szlachetnych w tej ustawie.

Ta sama ustawa wprost reguluje kosztowności: ich wartość szacuje biegły skarbowy, a oszacowanie nie może być niższe od wartości kruszcu lub materiału, z którego je wytworzono (art. 99 § 3 i 3a u.p.e.a.). Takiej dolnej granicy Kodeks postępowania cywilnego dla komornika sądowego nie zapisuje.

W obu ścieżkach złoto inwestycyjne jest składnikiem majątku, z którego wierzyciel może się zaspokoić; różnią się organ, wyłączenia dla metali szlachetnych, sposób wyceny i zakres informacji przekazywanych przez bank.