Jak odczytać cechę probierczą na złotej biżuterii?

Cecha probiercza to według Prawa probierczego „prawnie chroniony znak urzędowy potwierdzający zawartość metalu szlachetnego w wyrobie” (art. 3 pkt 3). Na polskiej złotej biżuterii ma trzy elementy: po lewej literę urzędu, który badał wyrób, w środku głowę rycerza w sześciokątnym obramowaniu i po prawej cyfrę od 0 do 6 oznaczającą próbę. Obok cechy zwykle stoi znak imienny wytwórcy. Liczba 585 albo napis 14K wybite przez producenta nie są cechą urzędową, tylko jego deklaracją.

Jak wygląda polska cecha probiercza złota?

Cecha podstawowa złota przedstawia głowę rycerza z twarzą zwróconą w lewo, w sześciokątnym obramowaniu. Rozporządzenie w sprawie wyrobów z metali szlachetnych opisuje ją tak:

„cechę podstawową, której wizerunek wyobraża głowę rycerza z twarzą zwróconą w lewo, w obramowaniu sześciokątnym; z lewej strony rysunku głowy znajduje się oznaczenie danego urzędu probierczego, a z prawej strony rysunku głowy - cyfry: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 odpowiadające próbom złota: 999, 960, 750, 585, 500, 375, 333”

Cechę podstawową czytasz więc od lewej: litera urzędu, rycerz, cyfra próby. Ustawa określa ją jako cechę „informującą o rodzaju metalu szlachetnego i jego próbie, a także wskazującą urząd, który dokonał oznaczenia” (art. 14 pkt 1). Rycerz oznacza złoto, a pozostałe metale mają własne wizerunki: platyna głowę konia, pallad głowę wyżła, a srebro głowę kobiety w chustce.

Urząd nanosi cechę znacznikiem, czyli stemplem w formie jej negatywu, albo laserem (art. 16 ust. 1 Prawa probierczego).

Co oznacza cyfra w cesze złota?

Cyfra po prawej stronie głowy rycerza oznacza próbę, czyli zawartość czystego złota w stopie wyrażoną w częściach tysięcznych. Polska cecha nie podaje jej liczbą, tylko jedną z siedmiu cyfr (§ 10 ust. 2 rozporządzenia):

Polskie przepisy nie posługują się karatami, więc ostatnia kolumna to tylko przeliczenie, w którym 24 karaty oznaczają czyste złoto. Pierścionek z cyfrą 3 przy głowie rycerza ma więc próbę 585, a łańcuszek z dwójką - 750.

Cecha nigdy nie zawyża próby, bo przy oznaczaniu zawartości metalu ustawa nie dopuszcza tolerancji ujemnej (art. 24 ust. 3). Wyrób, w którym ilość złota wypada między dwiema próbami, dostaje cechę niższej z nich (art. 13 ust. 1), a wyrób złożony z części o różnych próbach - cechę najniższej stwierdzonej (art. 13 ust. 2). Pełną listę prób i ich znaczenie opisuje wpis co oznacza próba złota 999,9.

Co oznacza litera w cesze probierczej?

Litera po lewej stronie głowy rycerza wskazuje urząd probierczy albo jego wydział zamiejscowy, który zbadał i ocechował wyrób. Rozporządzenie przypisuje je tak:

Litera nie mówi nic o próbie ani o wartości wyrobu, a współczesna cecha podstawowa nie zawiera roku oznaczenia.

Gdzie szukać cechy na pierścionku, łańcuszku i kolczykach?

Cechy szukaj na niewidocznej części wyrobu. Przy pierścionku i obrączce to zwykle wewnętrzna strona szyny, przy łańcuszku i bransoletce zapięcie, jedno z ogniw albo mała plakietka obok niego, przy kolczykach bolec albo zapięcie, a przy broszce odwrót przy szpilce.

Cecha jest bardzo mała, więc do odczytania cyfry i litery przyda ci się lupa jubilerska. Na wyrobie złożonym z kilku elementów z tego samego złota obok cechy podstawowej może stać cecha dodatkowa, która potwierdza, że wszystkie części odpowiadają tej samej próbie (§ 11 rozporządzenia).

Jakie inne znaki mogą stać obok cechy?

Obok cechy podstawowej na złotej biżuterii mogą stać cztery inne znaki, z których każdy znaczy co innego:

• Znak imienny: indywidualne oznaczenie wytwórcy albo podmiotu, który wprowadza do obrotu wyrób wykonany za granicą (art. 3 pkt 8). Identyfikuje odpowiedzialną firmę, ale nie potwierdza próby. Wytwórca zgłasza go do rejestru prowadzonego przez okręgowy urząd probierczy (art. 19).
• Cecha dodatkowa: głowa rycerza zwrócona w lewo w równobocznym sześciokącie; rozporządzenie nie opisuje w niej litery urzędu ani cyfry próby. Sama w sobie określa wyłącznie rodzaj metalu (art. 14 pkt 2), a umieszczona razem z cechą podstawową informuje, że wszystkie elementy wyrobu odpowiadają próbie z cechy podstawowej (§ 11 rozporządzenia).
• Cecha pomocnicza z głową sowy: głowa sowy w obramowaniu w kształcie tarczy, z literą urzędu u dołu. Potwierdza ważność wcześniej umieszczonych polskich cech (art. 14 pkt 3) i stoi obok cechy podstawowej lub dodatkowej (§ 12 rozporządzenia). Urząd nie stosuje jej, gdy powtórne badanie wykaże inną zawartość metalu, niż wynika z oznaczeń na wyrobie (§ 13).
• Znak skasowania: gdy ponowne badanie wykaże zawartość metalu niezgodną z cechą albo z liczbą umieszczoną na wyrobie, urząd usuwa ją albo kasuje kasownikiem (art. 16 ust. 2). Taki znak oznacza, że dawne oznaczenie przestało obowiązywać.

Znak „MET” nie dotyczy złota o obowiązującej próbie: urząd umieszcza go na wyrobie o zawartości metalu niższej niż najniższa próba albo na takim, który ma powłokę (art. 11). Szczegóły opisuje wpis czym złota biżuteria różni się od złota inwestycyjnego.

Czy liczba 585 albo napis 14K to cecha probiercza?

Nie. Liczba 585 czy 750 albo napis 14K czy 18K wybite przez wytwórcę to oznaczenia informacyjne, a nie urzędowa cecha probiercza. Polska cecha podstawowa podaje próbę cyfrą od 0 do 6, a nie trzycyfrową liczbą (§ 10 ust. 2 rozporządzenia). Oznaczenie wytwórcy jest jego deklaracją, którą weryfikuje dopiero badanie. Metody sprawdzania opisuje wpis jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe.

Liczba próby może stać na wyrobie obok cechy, bo urząd na wniosek zgłaszającego umieszcza także „oznaczenia liczbowe informujące o próbie” (art. 36 ust. 1 pkt 8 Prawa probierczego). Sama liczba bez cechy z rycerzem nie potwierdza jednak, że wyrób przeszedł badanie w Polsce.

Skróty GF (gold filled) i GP (gold plated) pochodzą z przepisów amerykańskich i oznaczają wyroby z metalu nieszlachetnego pokryte warstwą złota. Polskie prawo nie zna takich skrótów: wyrób z metalu nieszlachetnego z powłoką z metalu szlachetnego dostaje u nas znak „MET” (art. 11 pkt 1 lit. b), a nie cechę złota.

Jak wygląda cecha na biżuterii kupionej za granicą?

Złota biżuteria z zagranicy nie musi mieć polskiej cechy z rycerzem. Prawo probiercze dopuszcza do obrotu w Polsce wyroby z cechami, z którymi trafiły na rynek w państwie Unii Europejskiej, EFTA (strona umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym) albo w Turcji, a także z cechami uznawanymi na mocy umów międzynarodowych (art. 4). Zasady uznawania zagranicznych cech opisuje wpis co oznacza próba złota 999,9.

Taką cechą, uznawaną na mocy umowy międzynarodowej, jest wspólny znak kontrolny CCM z konwencji wiedeńskiej o kontroli i cechowaniu wyrobów z metali szlachetnych. Polska jest jej stroną od 2005 r., a Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie opisuje CCM jako cechę „w kształcie wagi”. Według sekretariatu konwencji starszy wzór CCM występuje razem ze znakiem urzędu i podmiotu odpowiedzialnego, a wzór wprowadzony w 2019 r. dodatkowo z oznaczeniem metalu i liczbą próby. Inaczej niż w polskiej cesze liczba próby, na przykład 750, jest tu częścią oznaczenia urzędowego. Cechowanie znakiem CCM jest dobrowolne. Kiedy taką biżuterię można sprzedać w Polsce bez badania w urzędzie, opisuje wpis czy złotą biżuterię z zagranicy można sprzedać w Polsce bez cechowania.

Czy złota biżuteria bez cechy jest nielegalna?

Nie zawsze. Obowiązek cechowania nie dotyczy wyrobów, w których masa części ze stopu złota jest mniejsza niż 1 gram (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa probierczego). Taki drobny wyrób musi jednak mieć znak imienny, chyba że nosi uznaną cechę z UE, EFTA albo Turcji (art. 6 ust. 2 pkt 3). Sprzedawca podaje też na metce jego próbę i masę części ze złota (art. 6 ust. 3). Według Okręgowego Urzędu Probierczego w Warszawie limit masy dotyczy każdej sztuki osobno, także kolczyków sprzedawanych w parze.

Cechy może też brakować, gdy urząd zamiast niej wydał świadectwo badania, na przykład dlatego, że oznaczenie uszkodziłoby wyrób albo nie ma na nim miejsca (art. 10 ust. 1). Wtedy próbę potwierdza dokument, a nie znak. Osobną grupę, którą Prawo probiercze traktuje według odrębnych zasad, stanowią wyroby dawnego pochodzenia, w tym oznaczone cechami stosowanymi przed 1962 r. (art. 3 pkt 2). Kiedy wyrób jest „dawnego pochodzenia” i co wtedy ze świadectwem, wyjaśnia wpis czy stara biżuteria musi mieć cechę probierczą.