Jak spadkobiercy otwierają skrytkę bankową ze złotem?

Spadkobiercy otwierają skrytkę bankową zmarłego dopiero wtedy, gdy wykażą bankowi swoje prawa postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Przepisy nie opisują samej procedury otwarcia skrytki po śmierci najemcy, więc szczegóły, takie jak termin, protokół i obecność pracowników banku, określa jego regulamin. Pełnomocnictwo do skrytki co do zasady wygasa ze śmiercią najemcy, a bank nie ma ustawowego obowiązku żądania zaświadczenia z urzędu skarbowego.

Co dzieje się ze skrytką bankową po śmierci najemcy?

Prawo bankowe nie zawiera przepisu o skrytce po śmierci najemcy. Ustawa zalicza „udostępnianie skrytek sejfowych” do czynności bankowych (art. 5 ust. 2 pkt 6), a art. 109 ust. 1 pkt 3 pozwala bankowi wydać regulamin określający „warunki udostępniania skrytek sejfowych”.

Taki regulamin jest dla stron wiążący, „o ile strony w umowie nie ustalą odmiennie swych praw i obowiązków” (art. 109 ust. 2 Prawa bankowego). To umowa i regulamin decydują więc, czy po śmierci najemcy bank blokuje dostęp, jak długo trwa najem i w jaki sposób skrytkę się otwiera. Regulaminy skrytek dużych banków trudno znaleźć publicznie, bo klient dostaje je zwykle przy podpisaniu umowy.

Zawartość skrytki należy do spadku według zasad ogólnych. Art. 922 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, że „prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci” na spadkobierców, a art. 925 kc dodaje, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

Jakie dokumenty muszą przedstawić spadkobiercy?

Spadkobierca wykazuje swoje prawa wobec banku stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Art. 1027 kc stanowi, że względem osoby trzeciej spadkobierca może udowodnić prawa z dziedziczenia „tylko” jednym z tych dokumentów, a bank jest wobec spadku osobą trzecią.

O stwierdzeniu nabycia spadku orzeka sąd na wniosek osoby, która ma w tym interes, a akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz (art. 1025 § 1 kc). Art. 1025 § 2 kc wprowadza domniemanie, że osoba, która uzyskała jeden z tych dokumentów, jest spadkobiercą.

Żadnego z tych dokumentów nie można uzyskać od razu. Art. 1026 kc stanowi, że stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia „nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku”. Jeśli więc wszyscy złożą takie oświadczenia wcześniej, sprawę u notariusza lub w sądzie da się załatwić przed upływem tego terminu.

Oprócz dokumentu dziedziczenia banki wymagają zwykle aktu zgonu i dokumentów tożsamości spadkobierców. Pełną listę podaje regulamin banku, dlatego przed wizytą w oddziale komplet dokumentów ustala się z bankiem.

Czy pełnomocnik lub małżonek może otworzyć skrytkę po śmierci najemcy?

Pełnomocnik co do zasady traci dostęp do skrytki, bo jego umocowanie kończy się wraz ze śmiercią najemcy. Art. 101 § 2 kc stanowi, że „umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa”.

Pełnomocnictwo do skrytki nie jest więc sposobem na przekazanie złota rodzinie po śmierci, bo zawartość skrytki, do której pełnomocnik miał dostęp za życia najemcy, nadal należy do spadku i trafia do spadkobierców według ich udziałów.

Sam fakt małżeństwa nie daje dostępu do skrytki zmarłego. Jeśli skrytkę wynajął jeden z małżonków, drugi wchodzi do niej wyłącznie na podstawie umowy z bankiem, na przykład jako współnajemca, albo po wykazaniu praw do spadku. Część złota z majątku wspólnego należy do wdowy lub wdowca i nie wchodzi do spadku, co opisuje wpis co dzieje się ze złotem po śmierci małżonka.

Jak przebiega otwarcie skrytki przez spadkobierców?

Przepisy nie opisują przebiegu otwarcia, więc ustala go bank w regulaminie. W praktyce skrytkę otwiera się w oddziale, w obecności pracowników banku i spadkobierców, a zawartość spisuje się w protokole, przy czym szczegóły zależą od banku.

Gdy spadkobierców jest kilku, złoto ze skrytki staje się ich wspólną własnością do czasu działu spadku. Art. 1035 kc nakazuje stosować do wspólności majątku spadkowego przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Przepisy nie rozstrzygają, czy bank wyda zawartość jednemu spadkobiercy, czy tylko wszystkim razem, dlatego tę kwestię wyjaśnia się z bankiem przed otwarciem.

Spadkobiercy często nie mają klucza, bo nie wiedzą, gdzie zmarły go trzymał. Skutki jego braku i ewentualną opłatę za awaryjne otwarcie określa umowa z bankiem.

Czy bank wymaga zaświadczenia z urzędu skarbowego?

Nie ma przepisu, który nakazywałby bankowi żądać zaświadczenia z urzędu skarbowego przed wydaniem złota ze skrytki. W art. 19 ustawy o podatku od spadków i darowizn, na który powołują się niektóre poradniki, ust. 2 i 3 są dziś uchylone.

Art. 19 ust. 1 w obecnym brzmieniu dotyczy dłużników spadkodawcy, na przykład banku wypłacającego wkład na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci, i nakłada na nich obowiązek poinformowania urzędu skarbowego o wypłacie w ciągu 14 dni. Przedmiotów ze skrytki ten przepis nie wymienia. Art. 19 ust. 6 wymaga natomiast zaświadczenia z urzędu, ale od notariusza i przy niektórych czynnościach, na przykład przy zbyciu praw do spadku.

Złoto ze skrytki podlega podatkowi od spadków i darowizn na ogólnych zasadach. Najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku, jeśli zgłosi nabycie w ciągu 6 miesięcy. Termin biegnie od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 4a ust. 1 pkt 1), a przy akcie poświadczenia dziedziczenia od jego zarejestrowania (art. 4a ust. 1a). Formularz SD-Z2, kwoty wolne i wycenę złota opisuje wpis o tym, czy od złota ze spadku lub darowizny płaci się podatek.

Kiedy przy skrytce pojawia się sąd lub komornik?

Sąd lub komornik pojawia się przy skrytce zwykle dopiero wtedy, gdy ktoś wystąpi o zabezpieczenie spadku albo spis inwentarza, a nie przy zwykłym otwarciu skrytki przez spadkobierców.

Zabezpieczenie spadku zarządza sąd. Art. 636 § 5 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że do depozytu sądowego składa się między innymi „kosztowności, w tym złote monety oraz kruszce szlachetne i wyroby z tych kruszców”. Sąd uchyla zabezpieczenie, gdy zgłosi się spadkobierca z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 636¹ § 2 kpc).

Spis inwentarza zarządza sąd spadku na wniosek spadkobiercy, uprawnionego do zachowku, zapisobiercy albo wierzyciela z pisemnym dowodem należności (art. 637 § 1 kpc). Wniosek można złożyć także bezpośrednio komornikowi (art. 637¹ § 1 kpc). Majątek ruchomy przy zabezpieczeniu spadku komornik spisuje w obecności dwóch powołanych przez siebie świadków i sporządza z tego protokół (art. 638⁴ kpc). Egzekucję ze złota w skrytce za długi samego właściciela opisuje wpis czy komornik może zająć złoto.

Ile kosztuje otwarcie skrytki po zmarłym?

Taryfy PKO Bank Polski i Banku Pekao nie zawierają osobnej opłaty za otwarcie skrytki przez spadkobierców. Obie podają opłaty za najem, a koszt skrytki dla spadkobierców zależy od umowy i od tego, jak długo skrytka pozostaje wynajęta po śmierci najemcy.

Taryfa PKO Bank Polski przewiduje osobną pozycję za przechowanie w depozycie banku przedmiotów wartościowych z komisyjnie otwartej skrytki: 15 zł miesięcznie albo 125 zł rocznie. Opłaty bankowe mogą się zmieniać, a aktualną stawkę podaje taryfa obowiązująca w dniu otwarcia skrytki. Ceny najmu skrytek i ich porównanie z innymi miejscami przechowywania złota opisuje wpis o tym, gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne.