Jak ustalić, czy zmarły miał skrytkę bankową?

Czy zmarły miał skrytkę bankową, ustala się bez pomocy centralnej ewidencji, bo rejestru skrytek nie ma. Centralna informacja o rachunkach, z której korzystają spadkobiercy, obejmuje wyłącznie rachunki, więc skrytki trzeba szukać w dokumentach zmarłego i pytać o nią konkretne banki. Informacja o skrytce jest objęta tajemnicą bankową, dlatego bank udziela jej spadkobiercy, który wykaże swoje prawa postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. W toku sprawy spadkowej informacji od banku może zażądać także sąd.

Czy istnieje rejestr skrytek bankowych?

Nie ma rejestru, który pokazywałby skrytki sejfowe wszystkich osób w bankach. Najbliższym narzędziem jest Centralna informacja o rachunkach, ale skrytek ona nie obejmuje.

Art. 92ba ust. 1 Prawa bankowego zobowiązuje bank do udzielenia „osobie, która uzyskała tytuł prawny do spadku po posiadaczu rachunku” zbiorczej informacji o rachunkach bankowych zmarłego, jego rachunkach w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych oraz o umowach tych rachunków, które zostały rozwiązane albo wygasły. Zbiorcza informacja wskazuje według ust. 2 podmiot, który prowadzi albo prowadził rachunek, numery rachunków oraz to, czy są one nadal prowadzone. Umowy skrytki sejfowej ustawa w tym wykazie nie wymienia.

Wniosek składa się w dowolnym banku, który po zweryfikowaniu tytułu prawnego do spadku pobiera dane z Centralnej informacji (art. 92bc ust. 1). Usługa może być odpłatna, ale opłata „nie może być wyższa niż koszt wygenerowania takiej informacji” (art. 92bc ust. 2).

Wynik i tak przydaje się przy szukaniu skrytki, bo lista banków, w których zmarły miał rachunki, podpowiada, gdzie pytać o nią w pierwszej kolejności. Skrytka mogła się jednak znajdować także w banku, w którym zmarły nie miał rachunku.

Jakie ślady skrytki zostają w dokumentach zmarłego?

Najpewniejszym śladem jest umowa o udostępnienie skrytki albo inny dokument z banku, na przykład regulamin skrytek, potwierdzenie opłaty lub pismo o przedłużeniu najmu. Taki dokument wskazuje bank i oddział, a często także numer skrytki.

Drugim śladem jest klucz, którego nie da się dopasować do żadnego zamka w domu. Nie wskazuje on banku, ale daje powód, by skrytki szukać.

Trzecim śladem jest historia rachunku. Banki pobierają opłatę za najem skrytki miesięcznie albo rocznie: taryfa PKO Bank Polski przewiduje obie formy, a Bank Pekao pobiera ją rocznie z góry w dniu zawarcia umowy. Opłata roczna pojawia się w historii rachunku tylko raz, dlatego wyciągi przegląda się za co najmniej dwanaście miesięcy wstecz.

O skrytce mogą też wiedzieć osoby, które miały do niej dostęp za życia najemcy, czyli współnajemca albo pełnomocnik. Pełnomocnik nie otworzy już skrytki, bo ze śmiercią mocodawcy jego umocowanie co do zasady wygasa, ale może wskazać bank i oddział.

Czy bank powie spadkobiercy, że zmarły miał skrytkę?

Bank odpowie spadkobiercy dopiero wtedy, gdy ten wykaże swoje prawa do spadku. Udostępnianie skrytek sejfowych to czynność bankowa (art. 5 ust. 2 pkt 6 Prawa bankowego), a tajemnica bankowa obejmuje według art. 104 ust. 1 „wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej”. Osobom trzecim bank ujawnia je co do zasady tylko na podstawie pisemnego upoważnienia osoby, której informacje dotyczą (art. 104 ust. 3).

Spadkobierca wykazuje swoje prawa wobec banku postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Art. 1027 kodeksu cywilnego stanowi, że względem osoby trzeciej spadkobierca może udowodnić prawa z dziedziczenia „tylko” jednym z tych dokumentów albo europejskim poświadczeniem spadkowym, a bank jest wobec spadku osobą trzecią. Akt zgonu, testament czy pokrewieństwo tych dokumentów nie zastępują.

Tak opisuje to też PKO Bank Polski na stronie dla rodzin osób zmarłych: dokument potwierdzający prawo do spadku jest potrzebny „w każdym przypadku” i na jego podstawie bank udziela informacji o produktach zmarłego. Do wniosku dołącza się dokument tożsamości i odpis aktu zgonu, jeśli nie został złożony wcześniej.

Dokumentu dziedziczenia nie uzyska się od razu. Art. 1026 kc stanowi, że stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia „nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku”.

Jak sprawdzić skrytkę w kilku bankach?

Każdy bank sprawdza się osobno, bo pytania o skrytkę nie da się skierować do wszystkich banków jednym wnioskiem, tak jak przy rachunkach. W praktyce spadkobierca odwiedza oddział albo kontaktuje się z bankiem, przedstawia dokument dziedziczenia i pyta, czy zmarły miał w nim skrytkę sejfową lub kasetę.

Nie każdy oddział prowadzi skrytki. Bank Pekao zastrzega w taryfie, że oferta najmu skrytek sejfowych jest dostępna w wybranych oddziałach, a warunki udostępniania skrytek każdy bank określa we własnym regulaminie (art. 109 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego). Dlatego pytanie kieruje się do banku jako całości, a nie tylko do oddziału najbliższego miejscu zamieszkania zmarłego.

Kiedy informacji od banku zażąda sąd?

Sąd prowadzący sprawę spadkową może zażądać od banku informacji objętych tajemnicą bankową. Art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Prawa bankowego zobowiązuje bank do udzielenia takich informacji „na żądanie” sądu „w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym”.

Ta droga przydaje się, gdy spadkobiercy nie mają jeszcze dokumentu dziedziczenia albo spierają się o skład spadku, na przykład w sprawie o jego dział. Przepis daje uprawnienie sądowi, a nie spadkobiercy, który w postępowaniu może jedynie wnosić, by sąd zwrócił się do konkretnego banku.

Komornik może żądać od banku informacji o rachunkach bankowych w zakresie niezbędnym do swoich ustawowych zadań (art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. ł), ale skrytek sejfowych ten przepis nie wymienia.

Co zrobić, gdy skrytka się znajdzie?

Gdy bank potwierdzi, że zmarły miał u niego skrytkę, spadkobiercy uzgadniają z nim termin i sposób otwarcia. Dokumenty, przebieg otwarcia i koszty opisuje wpis o tym, jak spadkobiercy otwierają skrytkę bankową ze złotem.

Złoto ze skrytki należy do spadku, więc podlega podatkowi od spadków i darowizn. Najbliższa rodzina jest z niego zwolniona, jeśli zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Gdy skrytka znajdzie się po tym terminie, spadkobierca zachowuje zwolnienie, jeśli zgłosi złoto w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o nim i uprawdopodobni, że wcześniej o nim nie wiedział (art. 4a ust. 2). Szczegóły zgłoszenia, kwoty wolne i wycenę złota opisuje wpis o tym, czy od złota ze spadku lub darowizny płaci się podatek.