Jak powstają i znikają jednostki ETC na metal?

Jednostki ETC na metal powstają i znikają na rynku pierwotnym, do którego dostęp mają tylko autoryzowani uczestnicy: instytucje, które dostarczają sztabki do skarbca emitenta i dostają w zamian nowe jednostki albo oddają posiadane i odbierają metal. Inwestor indywidualny zwykle kupuje i sprzedaje ETC na giełdzie, w transakcjach z innymi inwestorami. Tworzenie i umarzanie jednostek przez autoryzowanych uczestników utrzymuje cenę giełdową blisko wartości metalu. Czy zwykły posiadacz może sam wymienić jednostkę na złoto, zależy natomiast od emitenta.

Inwestycja w ETC może zakończyć się stratą: jej wartość zależy od ceny metalu, a przy produktach w dolarach także od kursu walutowego.

Kim jest autoryzowany uczestnik?

Autoryzowany uczestnik (Authorised Participant, AP) to instytucja wyznaczona przez emitenta do danej serii ETC na podstawie umowy (Authorised Participant Agreement). Tylko ona może zlecić emitentowi wydanie nowych jednostek albo ich odkup.

W prospekcie iShares Physical Metals plc emitent zobowiązuje się dokładać starań, by w każdej serii działało „co najmniej dwóch autoryzowanych uczestników”. Ich listę dla danej serii publikuje na swojej stronie.

Jak powstają nowe jednostki ETC?

Nowe jednostki powstają w zamian za metal, a nie za gotówkę. W programie iShares autoryzowany uczestnik składa zlecenie subskrypcji, przekazuje na rachunek emitenta u depozytariusza ilość metalu odpowiadającą zamawianym jednostkom i osobno płaci w gotówce opłatę subskrypcyjną. Emitent wydaje jednostki dopiero wtedy, gdy depozytariusz potwierdzi przeniesienie metalu na rachunek alokowany.

Na rachunku alokowanym leżą konkretne, oznaczone sztabki przypisane emitentowi, a nie ogólne roszczenie o metal. Różnicę między tymi rodzajami rachunku wyjaśnia wpis Czym różni się konto alokowane od niealokowanego?

Metal musi spełniać standard LBMA Good Delivery dla sztabek złota i srebra. Depozytariusz sprawdza to na podstawie listy sztabek (bar list), która podaje ich masę, próbę, znaki rafinerii i numery. Prospekt iShares zaznacza, że weryfikacja nie obejmuje badań chemicznych, bo mogłyby one uszkodzić sztabki. Prospekt Royal Mint Physical Gold ETC zastrzega z kolei, że depozytariusz przechowujący metal nie ma obowiązku ubezpieczać go na rzecz emitenta.

Próg wejścia jest przy tym wysoki. W The Royal Mint Responsibly Sourced Physical Gold ETC (w skrócie Royal Mint Physical Gold ETC), notowanym także na GPW jako ETCGLDRMAU, minimalne zlecenie subskrypcji według prospektu wynosi 34 000 jednostek. Jednostka odpowiada jednej setnej uncji, więc daje to około 340 uncji trojańskich złota, czyli około 10,6 kg.

Jak jednostki ETC znikają?

Proces przebiega odwrotnie: autoryzowany uczestnik oddaje jednostki emitentowi, płaci opłatę za odkup i dostaje metal. Prospekt iShares stanowi, że jednostki odkupione od autoryzowanych uczestników rozlicza się wyłącznie przez fizyczną dostawę metalu.

Umorzone jednostki przestają istnieć, a z rachunku emitenta ubywa odpowiadająca im ilość metalu. Liczba jednostek w obrocie rośnie więc i maleje razem z popytem, a nie jest stała, jak w przypadku akcji spółki.

Dlaczego cena ETC na giełdzie trzyma się wartości metalu?

Trzyma ją arbitraż autoryzowanych uczestników. Prospekt iShares opisuje to wprost: przy dużym popycie jednostki notowane są z premią wobec wartości metalu, a gdy autoryzowani uczestnicy zlecają emisję nowych jednostek, podaż rośnie i premia maleje. Gdy jednostki są tańsze niż metal, mogą oni kupić je na giełdzie i oddać emitentowi do odkupu, co zmniejsza podaż i ogranicza dyskonto.

Autoryzowani uczestnicy mogą to robić, ale nie muszą. Ten sam prospekt zastrzega, że nie ma pewności, czy będą kupować jednostki w danym dniu lub po danej cenie, a obrót nimi może nie być płynny.

Animator rynku (market maker) działa na rynku wtórnym: na bieżąco wystawia na giełdzie oferty kupna i sprzedaży, od których zależy spread. Autoryzowany uczestnik rozlicza się natomiast bezpośrednio z emitentem, na rynku pierwotnym. Obie role może pełnić ta sama instytucja: prospekt iShares wskazuje, że autoryzowani uczestnicy mogą działać jako animatorzy rynku.

Ile metalu przypada na jedną jednostkę?

Tyle, ile wynosi uprawnienie do metalu (Metal Entitlement), które z każdym dniem lekko maleje. W programie iShares początkowe uprawnienie wynosiło 0,02 uncji trojańskiej na jednostkę ETC na złoto i 1 uncję w ETC na srebro. Zmniejsza się o dzienną część opłaty rocznej (TER), a bieżącą wartość emitent publikuje na swojej stronie.

Emitent nie pobiera więc opłaty za zarządzanie w gotówce, tylko pomniejsza o nią ilość metalu przypisaną do jednostki. Jednostka jest warta tyle, ile ta ilość metalu, liczona zwykle według ceny referencyjnej LBMA Gold Price lub LBMA Silver Price. Koszty i ryzyka ETC na złoto zestawia wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?

Czy zwykły inwestor może sam umorzyć ETC i odebrać metal?

To zależy od emitenta, a prospekty i dokumenty trzech produktów na złoto dają trzy różne odpowiedzi:

Xetra-Gold ma inną konstrukcję niż typowe ETC: to obligacja na okaziciela według prawa niemieckiego, w której prawo do dostawy złota ma każdy posiadacz. Według KID inwestor może w czasie trwania produktu zażądać wydania jednego grama złota za każdą posiadaną sztukę.

Przy większości ETC jedyną drogą wyjścia dla inwestora indywidualnego pozostaje jednak sprzedaż jednostek na giełdzie. Ten sam mechanizm działa przy ETC na srebro, opisanych we wpisie Czym ETF na srebro różni się od fizycznego srebra?

Co się dzieje, gdy seria ETC jest zamykana?

Emitent umarza wtedy wszystkie jednostki serii i rozlicza je według ustalonej kolejności płatności. Prospekt iShares wymienia zdarzenia, które mogą do tego prowadzić:

• Decyzja emitenta. Emitent może zamknąć serię z co najmniej 10-dniowym wyprzedzeniem.
• Zmiana prawa. Posiadanie metalu lub rozporządzanie nim staje się nielegalne albo znacząco droższe.
• VAT. Pojawia się obowiązek zapłaty VAT przy dostawie metalu.
• Brak usługodawcy. Rezygnuje kluczowy usługodawca, np. depozytariusz, i przez 60 dni nikt go nie zastępuje.

Prospekt Royal Mint Physical Gold ETC przewiduje dodatkowo przymusowe umorzenie, gdy wartość metalu przypadającego na jednostkę spadnie poniżej 175% jej wartości nominalnej.

Z pieniędzy lub metalu serii najpierw pokrywa się nadwyżkę metalu należną depozytariuszowi, koszty powiernika (trustee) i opłaty za obsługę serii, a dopiero potem spłaca się posiadaczy jednostek. Wszyscy posiadacze tej samej serii są zaspokajani na równych prawach (pari passu), proporcjonalnie do liczby jednostek, a emitent dostaje ewentualną resztę.

Inne produkty na złoto notowane na GPW, bez zabezpieczenia metalem, opisuje wpis Jak działają certyfikaty na złoto i srebro na GPW?