Czy amerykańskie ETF-y na złoto i srebro (GLD, SLV) można kupić w Polsce?

GLD i SLV, czyli amerykańskie fundusze giełdowe na złoto i srebro, są dla inwestora detalicznego z Polski zwykle niedostępne. To trusty z USA, dla których emitenci nie sporządzają dokumentu zawierającego kluczowe informacje (KID), a bez niego dom maklerski działający w Unii nie może sprzedać takiego produktu klientowi detalicznemu, także wtedy, gdy sam o to prosi. Wyjątkiem jest status klienta profesjonalnego, a najbliższym odpowiednikiem dla pozostałych są europejskie ETC.

Każdy z tych produktów niesie ryzyko straty: wycena zależy od ceny metalu, a dla inwestora rozliczającego się w złotych także od kursu dolara.

Dlaczego polski dom maklerski nie sprzeda GLD ani SLV?

Bo nie może przekazać klientowi dokumentu KID, którego nie ma. Rozporządzenie (UE) nr 1286/2014, zwane PRIIP, rozdziela obowiązki związane z KID między twórcę produktu a sprzedającego. Z czego składa się taki dokument i jak czytać jego wskaźnik ryzyka, wyjaśnia wpis o dokumencie KID i wskaźniku SRI.

Art. 5 ust. 1 stanowi: „Zanim PRIIP zostanie udostępniony inwestorom indywidualnym, twórca PRIIP sporządza dla tego produktu dokument zawierający kluczowe informacje zgodnie z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu oraz publikuje ten dokument na swojej stronie internetowej.” Art. 13 ust. 1 dodaje, że osoba doradzająca lub sprzedająca przekazuje ten dokument „z należytym wyprzedzeniem, zanim ci inwestorzy indywidualni zostaną związani jakąkolwiek umową lub ofertą dotyczącą PRIIP”.

Twórcami GLD i SLV są amerykańscy sponsorzy trustów: dla GLD World Gold Trust Services, LLC, dla SLV iShares Delaware Trust Sponsor LLC. Strona produktu GLD na witrynie State Street Global Advisors nie zawiera dokumentu KID dla inwestorów z Unii. Łańcuch urywa się więc na pierwszym ogniwie i polski broker nie ma czego przekazać klientowi.

Czy zlecenie złożone z własnej inicjatywy omija ten wymóg?

Nie. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego w komunikacie z 2 października 2018 r. napisał wprost: „Obowiązek przekazania KID nie zostaje zatem wyłączony, w przypadku, gdy podmiot doradza klientowi w zakresie PRIIP lub dokonuje sprzedaży (dystrybucji) PRIIP w następstwie wyłącznej inicjatywy klienta.”

W tym samym komunikacie UKNF stwierdził, że „PRIP (w tym ETF), wytwarzane przez podmioty z państw trzecich nie mogą być dystrybuowane na terenie Polski, bez jednoczesnego udostępnienia potencjalnemu inwestorowi kluczowych informacji o produkcie”. Samodzielne wyszukanie GLD na platformie brokera i złożenie zlecenia bez porady niczego więc nie zmienia.

Kto może kupić GLD lub SLV mimo braku KID?

Klient profesjonalny. Rozporządzenie PRIIP chroni inwestora indywidualnego, a art. 4 definiuje go jako klienta detalicznego w rozumieniu dyrektywy MiFID II, więc obowiązek przekazania KID nie dotyczy osoby, którą dom maklerski traktuje jako klienta profesjonalnego.

Osoba fizyczna może sama wystąpić o ten status. Art. 3a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi pozwala firmie inwestycyjnej traktować klienta jak profesjonalnego „na pisemne żądanie” i w zakresie określonym w tym żądaniu, jeśli ma on wiedzę i doświadczenie pozwalające na podejmowanie decyzji i ocenę ryzyka. Załącznik II do MiFID II wymaga ponadto, by firma oceniła jego wiedzę i by spełniał on co najmniej dwa z trzech warunków:

• Liczba transakcji. Średnio 10 transakcji o znacznej wielkości na danym rynku w każdym z ostatnich czterech kwartałów.
• Wielkość portfela. Portfel instrumentów finansowych, łącznie ze środkami pieniężnymi, przekracza 500 000 EUR.
• Doświadczenie zawodowe. Co najmniej rok pracy w sektorze finansowym na stanowisku wymagającym wiedzy o planowanych transakcjach lub usługach.

Status profesjonalny oznacza rezygnację z części ochrony klienta detalicznego, m.in. z dokumentu KID. Pełną listę tego, co się wtedy traci, w tym limity dźwigni i ochronę przed ujemnym saldem przy CFD, zestawia wpis co oznacza status klienta profesjonalnego u brokera i co się traci. Po uzyskaniu statusu potrzebny jest jeszcze dom maklerski z dostępem do NYSE Arca, na której notowane są GLD i SLV.

Co z jednostkami GLD lub SLV kupionymi wcześniej?

Rozporządzenie PRIIP nakłada obowiązki na doradzającego i sprzedającego w chwili zawarcia transakcji, a nie na posiadacza produktu. Nie każe więc pozbywać się jednostek kupionych zgodnie z prawem, np. przed zmianą statusu klienta lub przez brokera spoza Unii.

Przepisy nie rozstrzygają wprost, czy broker pozwoli takie jednostki dalej trzymać i sprzedać, dlatego decydują o tym regulamin i praktyka konkretnego domu maklerskiego.

Czym GLD i SLV różnią się od europejskich ETC?

Konstrukcją prawną i dostępnością, a nie przedmiotem inwestycji: w obu przypadkach wycena opiera się na metalu w skarbcu. GLD i SLV to trusty typu grantor trust, a nie spółki inwestycyjne w rozumieniu amerykańskiej ustawy Investment Company Act z 1940 r. W Europie odpowiednikiem jest ETC, czyli papier dłużny zabezpieczony metalem, z dokumentem KID.

Konstrukcję ETC na złoto i instrumenty dostępne na GPW opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?. Różnice między ETC na srebro a srebrem fizycznym omawia wpis Czym ETF na srebro różni się od fizycznego srebra? Ten sam mechanizm PRIIP dotyczy amerykańskich funduszy na akcje spółek wydobywczych, o czym więcej we wpisie Jakie ETF-y dają ekspozycję na spółki wydobywające srebro?

Jak rozliczyć podatek od zysku z GLD lub SLV?

Tak samo jak przy innych zagranicznych papierach notowanych na giełdzie: 19% od dochodu na podstawie art. 30b ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT, w zeznaniu PIT-38. Broker spoza Polski zwykle nie wystawia informacji PIT-8C, więc przychód i koszty wylicza się samodzielnie.

Kwoty w dolarach przelicza się na złote zgodnie z art. 11a ustawy o PIT: przychód „według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu”, a koszt według kursu z dnia roboczego poprzedzającego dzień jego poniesienia. Przy kupnie i przy sprzedaży obowiązuje więc zwykle inny kurs, a wahania dolara wpływają na podstawę opodatkowania niezależnie od ceny metalu. Skutki późniejszej wymiany dolarów na złote opisuje wpis wymiana dolarów po sprzedaży ETC.