Czym różni się konto alokowane od niealokowanego?

Różnica między kontem alokowanym a kontem niealokowanym jest prawna, a nie techniczna, i dotyczy tego, czyją własnością jest metal. Na koncie alokowanym masz oznaczone sztabki oddane operatorowi w przechowanie, a na koncie niealokowanym masz roszczenie umowne wobec instytucji, która konto prowadzi. Z tej różnicy wynika twoja pozycja, gdy operator stanie się niewypłacalny, oraz to, że przechowanie alokowane kosztuje, a niealokowane bywa bezpłatne.

Na czym polega prawna różnica między kontem alokowanym a niealokowanym?

Na koncie alokowanym metal jest własnością klienta, a operator konta pełni funkcję przechowawcy. Na koncie niealokowanym klient nie ma żadnej konkretnej sztabki, tylko wierzytelność wobec instytucji.

Oba pojęcia definiuje LBMA (London Bullion Market Association), stowarzyszenie uczestników londyńskiego rynku metali szlachetnych. Konto niealokowane opisuje jako „a debit or credit over an account, and the account holder has a contractual claim against the clearer – rather than a specific bar”, czyli zapis po stronie winien lub ma, przy którym posiadaczowi konta przysługuje roszczenie umowne wobec instytucji rozliczeniowej zamiast konkretnej sztabki.

LBMA przyrównuje tę relację do rachunku bieżącego prowadzonego w walucie: klient i instytucja są wobec siebie w relacji dłużnik i wierzyciel, a nie właściciel i powiernik.

Konto alokowane ta sama publikacja definiuje inaczej: „an allocated account is backed by a specific bar of the precious metal”. Saldo odpowiada tu konkretnym sztabkom, operator jest wyłącznie przechowawcą w ramach powiernictwa (bailment), a posiadacz konta nie ma z tego tytułu ekspozycji kredytowej na instytucję.

Jak takie konto wygląda od strony umowy ze skarbcem dealera lub mennicy, opisuje wpis Gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne?.

Jak konto alokowane opisuje bank centralny?

Bank Anglii, który przechowuje złoto dla banków centralnych, prowadzi przechowanie wyłącznie w formie alokowanej i definiuje ją tak samo jak LBMA. Na swojej stronie zapisuje to zdaniem: „the customer retains the title to specific gold bars in our vaults, rather than a claim on the Bank for a certain weight of gold”, czyli klient zachowuje tytuł własności do konkretnych sztabek w skarbcach Banku, a nie roszczenie wobec Banku o określoną wagę złota.

Konsekwencją jest to, że złoto klientów nie figuruje w bilansie Banku Anglii. Skala usługi to około 400 000 sztabek złota w dziewięciu podziemnych skarbcach (dane ze strony Banku odczytane 12 września 2026, bez podanej daty ich aktualizacji).

Odbiorcami usługi są banki centralne oraz określone podmioty komercyjne, które umożliwiają bankom centralnym dostęp do płynności londyńskiego rynku złota. Bank Anglii nie publikuje przy tej usłudze cennika ani procedur audytu, bo nie obsługuje klientów detalicznych.

Co dzieje się z metalem, gdy operator konta staje się niewypłacalny?

Pozycja klienta zależy od konstrukcji konta, bo w jednym przypadku jest właścicielem metalu, a w drugim wierzycielem instytucji.

Posiadacz konta niealokowanego ma według LBMA „credit exposure to the institution where the account is held”, czyli ekspozycję kredytową na instytucję prowadzącą konto. W razie jej niewypłacalności dochodzi swojego roszczenia jako wierzyciel niezabezpieczony, na zasadach ogólnych prawa upadłościowego danego kraju.

Przy koncie alokowanym LBMA opisuje sytuację inaczej: „theoretically the creditor could simply drive to the vault and remove their bars physically”, czyli teoretycznie właściciel może po prostu pojechać do skarbca i odebrać swoje sztabki, z zachowaniem procedur dostępu zapisanych w umowie. Wynika to z konstrukcji własności i powiernictwa, którą opisują zarówno LBMA, jak i Bank Anglii: przypisane sztabki są własnością klienta, a nie aktywem operatora skarbca.

Ta konstrukcja nie jest jednak tym samym co rozstrzygnięcie prawne. Ani LBMA, ani Bank Anglii nie powołują na sprawdzonych stronach przepisu prawa upadłościowego ani orzeczenia sądu, które rozstrzygałoby ten przypadek wprost dla złota. W badaniu źródeł do tego wpisu takiego przepisu ani wyroku nie znaleziono, także w orzecznictwie polskich sądów.

Praktyczny przebieg zależy więc od prawa właściwego dla umowy, od jurysdykcji skarbca i od treści samej umowy z operatorem. Definicje LBMA i Banku Anglii opisują, czyją własnością jest metal, a nie przesądzają, jak konkretny sąd oceni konkretną sprawę.

Dlaczego rynek hurtowy rozlicza się na kontach niealokowanych?

Powodem są wygoda i szybkość rozliczenia, a nie ocena bezpieczeństwa. LBMA szacuje, że ponad 90% obrotu metalami szlachetnymi na rynku międzybankowym i OTC rozlicza się przez konta niealokowane loco London, a popularność tej formy tłumaczy jej wygodą. Nie nazywa przy tym takiego konta tańszym: pisze, że posiadacz konta niealokowanego płaci opłatę za jego prowadzenie, posiadacz konta alokowanego opłatę za przechowanie, a stawki różnią się między operatorami.

Zalety są operacyjne. Rozliczenie następuje tego samego dnia, a kupić można ilość ułamkową: LBMA podaje przykład złota o wartości 1 000 000 USD przeliczonego z dokładnością do trzech miejsc po przecinku.

Ile kosztuje konto alokowane, a ile niealokowane?

W dwóch sprawdzonych źródłach przechowanie alokowane kosztuje od 0,50% do 1% rocznie, a przechowanie niealokowane bywa bezpłatne.

Mechanizm opłaty Perth Mint tłumaczy wprost: „Storage fees are charged on allocated and pool allocated products because we incur additional vaulting and insurance costs for storing this custodial precious metal”, czyli opłata pokrywa dodatkowe koszty skarbca i ubezpieczenia powierzonego metalu. Za złoto niealokowane mennica nie pobiera opłaty, bo jako producent i rafineria sama używa fizycznego kruszcu w bieżącej działalności. Przy koncie niealokowanym operator nie musi trzymać dla konkretnego klienta konkretnej sztabki, więc nie ponosi z tego tytułu kosztu miejsca w skarbcu i ubezpieczenia.

Perth Mint podaje też, że jej zasoby metali szlachetnych objęte są gwarancją rządu Australii Zachodniej. To cecha tego konkretnego podmiotu, a nie reguła dotycząca dealerów czy banków. Dla złota mennica nie oferuje wariantu pośredniego „pool allocated”, dostępnego u niej tylko dla srebra ze stawką 0,95% rocznie.

Obie stawki są pojedynczymi, udokumentowanymi punktami odniesienia, a nie stawkami rynkowymi. Wysokość opłaty różni się między operatorami i między lokalizacjami skarbca, co widać w samym cenniku JM Bullion, gdzie Zurych kosztuje o 0,30 punktu procentowego więcej niż pozostałe skarbce.

Dla polskich dealerów i mennic nie udało się zweryfikować bezpośrednim odczytem żadnego bieżącego cennika przechowania alokowanego ani niealokowanego, dlatego ten wpis nie podaje dla Polski żadnej stawki. Przed podpisaniem umowy stawkę sprawdza się w cenniku konkretnego operatora.

Czy istnieje publiczna lista sztabek przypisanych do konkretnej osoby?

Publicznego rejestru sztabek konkretnego właściciela nie ma. Trzy dokumenty bywają nazywane „listą sztab”, a pokazują trzy różne rzeczy:

• Lista wagowa klienta konta alokowanego. Zawiera numer sztabki, jej wagę brutto, próbę oraz wagę czystego kruszcu. To dokument prywatny, wydawany posiadaczowi konta, nie publikacja.
• LBMA Good Delivery List. Jest wykazem rafinerii akredytowanych przez LBMA do dostarczania sztabek złota i srebra na rynek londyński, po spełnieniu wymagań akredytacyjnych LBMA. Nie identyfikuje pojedynczych sztabek ani ich właścicieli.
• London Vault Data. To zbiorczy tonaż złota i srebra w skarbcach Banku Anglii oraz w skarbcach komercyjnych, publikowany co miesiąc z miesięcznym opóźnieniem, według stanu na ostatni dzień miesiąca. Dane obejmują duże sztabki hurtowe, monety, sztabki kilogramowe i małe sztabki, a wyłączają biżuterię oraz zasoby u detalistów, osób fizycznych i w mniejszych skarbcach spoza londyńskiego systemu rozliczeń. Odczyt z 12 września 2026 podawał 9 632 tony złota za sierpień 2026, co pokazuje skalę danych: agregat rynku, nie wykaz właścicieli.

Weryfikacja, że masz konkretną sztabkę, opiera się więc na dokumencie wydanym przez operatora i na audycie jego zasobów, a nie na jawnym rejestrze. Perth Mint podaje jako podstawę potwierdzania swoich zasobów roczne raporty audytowane i podpisywane przez Audytora Generalnego Australii Zachodniej, co jest praktyką tej mennicy, a nie standardem obowiązującym każdego operatora skarbca. Dla sald w wariancie „pool allocated”, który mennica prowadzi dla srebra, udostępnia do pobrania listę sztab zarezerwowanych na taką pulę.

Gdzie polski inwestor spotyka konta alokowane i niealokowane?

W dwóch miejscach: w umowach przechowania ze skarbcami dealerów i mennic oraz w dokumentach produktów giełdowych zabezpieczonych fizycznym kruszcem.

Przy skarbcu dealera lub mennicy rozstrzyga treść umowy przechowania, w tym zapis o tym, czy przypisywane są konkretne sztabki i czy dostajesz ich listę. Co jeszcze sprawdzić w takiej umowie, wymienia wpis Gdzie bezpiecznie przechowywać złoto inwestycyjne?.

W produktach giełdowych na fizyczne złoto rachunek alokowany prowadzony jest dla depozytariusza emitenta, a nie dla inwestora. Kupujący taki instrument ma papier emitenta, a nie własne konto metalowe, co razem z ryzykiem emitenta opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?.

Kto kupuje kruszec z odbiorem, nie zakłada konta metalowego w ogóle, a wybiera między formami kruszcu, które porównuje wpis sztabka czy moneta bulionowa.

Publicznych danych o polskim rynku tych usług brakuje. W badaniu źródeł do tego wpisu nie udało się potwierdzić ani bieżącego cennika polskiego dealera za przechowanie alokowane lub niealokowane, ani oferty banku działającego w Polsce, który prowadziłby takie konta dla klientów detalicznych.