Czy w Polsce wydobywa się złoto?

Tak, choć w Polsce nie działa dziś żadna kopalnia złota. Jedynym bieżącym źródłem tego metalu są kopalnie miedzi i srebra KGHM Polska Miedź na monoklinie przedsudeckiej na Dolnym Śląsku, gdzie złoto jest odzyskiwane jako produkt uboczny przerobu rud. Dawne ośrodki wydobycia w Złotym Stoku i Złotoryi to historia. Ten wpis podaje, ile złota daje przerób miedzi, gdzie leżą udokumentowane złoża i co mówi prawo o szukaniu kruszcu na własną rękę.

Skąd bierze się złoto produkowane dziś w Polsce?

Z rud siarczkowych miedzi i srebra, które KGHM wydobywa na Dolnym Śląsku. Złoto nie ma tam własnej kopalni ani własnego złoża do eksploatacji: występuje w tej samej rudzie co miedź i srebro, a odzyskuje się je dopiero przy jej przerobie. Państwowy Instytut Geologiczny wskazuje kopalnie KGHM na monoklinie przedsudeckiej jako jedyne obecne miejsce pozyskiwania złota w kraju.

Taki metal nazywa się produktem ubocznym: powstaje przy okazji wytwarzania innego, a o jego ilości przesądzają plany dotyczące metalu głównego, w tym przypadku miedzi. Sama wyższa cena złota nie zwiększy więc polskiej produkcji, bo do tego trzeba by przerobić więcej rudy.

Złoto odzyskuje się w Hucie Miedzi „Głogów”, w Wydziale Metali Szlachetnych, który działa od 1993 r. Wydział rafinuje srebro i złoto do czystości 99,99%, czyli próby, którą opisuje wpis Co oznacza próba złota 999,9?. Metal wychodzi na rynek jako sztabki i wlewki o masie od 0,5 do 12 kg, a część z nich zasila skarbiec Narodowego Banku Polskiego (za WNP.pl). KGHM figuruje na liście LBMA Good Delivery dla srebra od 1995 r., natomiast na liście LBMA Good Delivery dla złota nie ma rafinerii z Polski, w tym huty w Głogowie. Obie listy LBMA publikuje na swojej stronie i je aktualizuje.

Od lipca 2025 r. z Głogowa wychodzą też sztabki złota dla inwestorów indywidualnych: 1 oz (ok. 31,1 g), 50 g, 100 g, 250 g, 500 g i 1000 g. KGHM nie sprzedaje ich bezpośrednio; pośrednikami są Mennica Polska i Mennica Skarbowa (za Stowarzyszeniem Inwestorów Indywidualnych). Sztabki z napisem KGHM powstają w tej samej hucie, która wytwarza wlewki dla banku centralnego. Huta przerabia jednak zarówno rudy KGHM, jak i wsady obce, więc złoto w konkretnej sztabce nie musi pochodzić wyłącznie z polskiej rudy.

Ile złota rocznie daje przerób rudy miedzi?

Według Państwowego Instytutu Geologicznego w 2021 r. KGHM odzyskał 768 kg złota z własnych rud siarczkowych miedzi i srebra, a razem ze wsadami obcymi około 2 529 kg. Wsady obce to materiał, który huta przerabia na zlecenie innych podmiotów, więc zawarte w nim złoto nie pochodzi z polskich złóż, choć odzyskuje się je w tej samej instalacji.

Wielkość odzysku zmienia się z roku na rok, bo zależy od zawartości złota w przerabianej rudzie i od ilości wsadów obcych. W 2025 r. z własnych rud KGHM odzyskano, według tego samego instytutu, 594 kg złota. Portale i sklepy z metalami przytaczają wartości od kilkuset kilogramów do ponad trzech ton rocznie, zwykle bez roku, którego dotyczą, i bez raportu, z którego pochodzą, dlatego wpis opiera się tylko na danych instytutu.

Z historycznym wydobyciem trudno te liczby rzetelnie zestawić. Złoty Stok w najlepszym okresie, w XVI wieku, miał prawie 200 kopalń i odpowiadał za około 8% ówczesnej produkcji złota w Europie, ale źródła nie podają, ile kilogramów złota dawał wtedy rocznie (więcej w sekcji o historii).

Gdzie w Polsce są złoża złota?

Udokumentowane złoża złota leżą w Sudetach i na ich przedpolu, a liczby „w tonach”, które podają media, dotyczą zasobów prognostycznych i perspektywicznych, czyli szacunków bez dokumentacji geologicznej. Rejestr złóż prowadzi Państwowy Instytut Geologiczny w systemie MIDAS i publikuje go co roku jako „Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce”.

Rozróżnienie kategorii jest tu ważniejsze niż same liczby. Złoże udokumentowane to nagromadzenie kopaliny zbadane i opisane w dokumentacji geologicznej, nadające się do gospodarczego wykorzystania. Zasoby prognostyczne i perspektywiczne to szacunki oparte na przesłankach geologicznych, bez dokumentacji, która pozwalałaby je eksploatować. Pokazują, gdzie złoto może być, a nie ile da się go wydobyć.

Państwowy Instytut Geologiczny szacuje zasoby perspektywiczne złota w Polsce na 419,2-431,8 t, a prognostyczne na 34,3 t (według bilansu zasobów perspektywicznych na koniec 2018 r.). Żadna z tych liczb nie oznacza złota gotowego do wydobycia, a wiersze tabeli nie sumują się do jednej wartości, bo pochodzą z różnych kategorii i różnych źródeł.

Instytut wymienia też złoża rozsypiskowe, czyli złoto w piaskach i żwirach rzecznych, w rejonie Lwówka Śląskiego i Bolesławca, Złotoryi oraz Legnickiego Pola. To te same okolice, w których złoto płukano w średniowieczu, i te same, w których dziś szukają go amatorzy. W polimetalicznych rudach Dolnego Śląska kruszec występuje głównie jako elektrum (naturalny stop złota ze srebrem) i złoto rodzime, rzadziej jako maldonit (za „Przeglądem Geologicznym”).

Kiedy w Polsce działały kopalnie złota?

Od średniowiecza do połowy XX wieku, przede wszystkim w Złotym Stoku. Ostatnią kopalnię zamknięto tam na przełomie lat 50. i 60. XX wieku: Państwowy Instytut Geologiczny podaje 1960 r., a muzeum kopalni 1962 r. Według muzeum w ostatnich latach działalności kopalnia dawała 20-30 kg złota rocznie, a w 1961 r. urobek spadł do 7 kg. Najstarsze prace wydobywcze w okolicy Złotego Stoku muzeum datuje na około 2000 lat p.n.e.

Udokumentowana historia kopalń zaczyna się w 1273 r., gdy kopalnie w Złotym Stoku nadano cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego. W 1334 r. Złoty Stok był już miastem, a w 1344 r. otrzymał status wolnego miasta górniczego. Szczyt przypadł na początek XVI wieku. W 1507 r. przeniesiono tu z Ząbkowic Śląskich mennicę książęcą, w której zaczęto bić złote dukaty i która działała do 1621 r. Miasto miało wtedy prawie 200 kopalń i odpowiadało za około 8% ówczesnej produkcji złota w Europie. W kopalnie inwestowały czołowe domy handlowe Europy, na czele z Fuggerami.

Po zamknięciu kopalnia zmieniła rolę. 28 maja 1996 r. uruchomiono tam Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Złota” w sztolniach „Gertruda” i „Czarna Górna”, a w 2008 r. udostępniono też sztolnię „Czarna Dolna”. Złoże w Złotym Stoku nadal figuruje w rejestrze jako udokumentowane, ale z zamkniętą kopalnią (tabela wyżej).

Drugim historycznym ośrodkiem była Złotoryja, której nazwa pochodzi wprost od złota. Źródła różnie datują i opisują początki tamtejszego górnictwa, dlatego wpis nie podaje konkretnego stulecia. Średniowieczni górnicy pozyskiwali złoto także przez płukanie piasków i żwirów rzecznych, czyli ze złóż rozsypiskowych, i właśnie ono dało początek osadnictwu w rejonie Złotoryi i Złotego Stoku.

Czy można legalnie szukać złota w polskich rzekach?

Prawo geologiczne i górnicze nie ma przepisu, który wprost dotyczyłby amatorskiego płukania złota, więc odpowiedź składa się z dwóch części: z tego, co ustawa mówi o złocie jako kopalinie, i z tego, jak tę lukę interpretują prawnicy. Wpis przedstawia obie, ale samej kwestii nie rozstrzyga.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 69) w art. 10 ust. 1 stanowi, że złoża „rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, [...] kamieni szlachetnych, [...] bez względu na miejsce ich występowania, są objęte własnością górniczą”, a w art. 10 ust. 5: „Prawo własności górniczej przysługuje Skarbowi Państwa.” Złoto rodzime, czyli ziarna i samorodki w piasku rzecznym, mieści się w kategorii metali w stanie rodzimym, więc złoże takiego złota należy do Skarbu Państwa także wtedy, gdy leży na prywatnym gruncie.

Koncesji dotyczy art. 21 ust. 1 tej samej ustawy: „Działalność w zakresie: 1) poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin, o których mowa w art. 10 ust. 1, z wyłączeniem złóż węglowodorów, [...] 2) wydobywania kopalin ze złóż, [...] - może być wykonywana po uzyskaniu koncesji.” Oba przepisy operują pojęciem złoża. Ustawa nie rozstrzyga, czy wypłukiwanie pojedynczych ziaren z piasku rzecznego poza udokumentowanym złożem mieści się w „poszukiwaniu złoża” albo „wydobywaniu ze złoża”, i właśnie w tym miejscu zaczyna się interpretacja.

Portal prawny Prawo.pl (redakcja Wolters Kluwer) w artykule poświęconym temu pytaniu stwierdza: „Opisanej w pytaniu działalności nie są dedykowane przepisy dotyczące poszukiwania i wydobywania złota”. Według portalu ręczne płukanie złota bez metod inwazyjnych nie wymaga koncesji geologicznej ani pozwolenia wodnoprawnego: nie ingeruje w bieg rzeki i nie narusza zasobów wodnych, więc trudno je uznać za szczególne korzystanie z wód w rozumieniu art. 37 pkt 7 Prawa wodnego. Portal stawia przy tym dwa warunki. Pierwszy to zgoda właściciela terenu: „każdorazowo przed wejściem na cudzy grunt (również pokryty wodami) należy uzyskać zgodę właściciela”. Drugi dotyczy znaleziska, do którego portal stosuje przepisy o rzeczach znalezionych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych ten, kto znalazł kosztowności wymienione w art. 21 ust. 4 tej ustawy (wśród nich złoto) i nie zna osoby uprawnionej do ich odbioru lub jej miejsca pobytu, „oddaje rzecz niezwłocznie właściwemu staroście”.

To stanowisko jest interpretacją jednego portalu prawnego, a nie przepisem ani orzeczeniem sądu, tymczasem ustawa obejmuje własnością górniczą metale rodzime bez względu na miejsce ich występowania. Dlatego ten wpis nie przesądza, czy amatorskie płukanie złota jest legalne, czy nielegalne. Poza samą ustawą przy takich poszukiwaniach pozostają co najmniej dwie kwestie: zgoda właściciela gruntu i postępowanie ze znaleziskiem.

Kto wydaje koncesje na poszukiwanie złota w Polsce?

Dla kopalin objętych własnością górniczą, a więc także dla złota, koncesje na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie wydaje Minister Klimatu i Środowiska. Marszałek województwa wydaje je dla części kopalin pospolitych, które nie są objęte własnością górniczą. Rejestr postępowań koncesyjnych i mapy koncesji publikuje Biuletyn Informacji Publicznej Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Zainteresowanie polskim złotem nie jest tylko historyczne. Portal Biznes Alert podaje, choć bez nazw i dat, że kilka firm złożyło wnioski koncesyjne na poszukiwania w dolinach Izery, Kwisy i Bobru, czyli w rejonie zasobów perspektywicznych z tabeli wyżej. Konkretnych koncesji na złoto wpis nie wymienia, bo ich zestawienia nie ma w wykorzystanych źródłach. Informacji o nich można szukać w rejestrze BIP ministerstwa i w systemie MIDAS.

Co polskie złoto ma wspólnego z rynkiem złota inwestycyjnego?

Złoto z Głogowa trafia na rynek jako wlewki i sztabki o czystości 99,99%. Skala polskiej produkcji z własnych rud to jednak, według Państwowego Instytutu Geologicznego, setki kilogramów rocznie (768 kg w 2021 r., 594 kg w 2025 r.), a przy zakupie złota liczą się raczej cena, forma i pochodzenie sztabki niż kraj wydobycia. Miejsce odzysku ma znaczenie o tyle, że sztabka z Głogowa ma polskiego producenta, a jego dane można sprawdzić w źródłach wymienionych pod wpisem.

Jeśli interesuje cię KGHM jako spółka, a nie jako źródło złota, wpis Jak cena srebra wpływa na wyniki KGHM? wyjaśnia, jak cena metalu przekłada się na wyniki spółki, z uwzględnieniem srebra i podatku od wydobycia. Podaż z kopalń jako jeden z czynników wpływających na cenę kruszcu, obok stóp procentowych i kursu dolara, omawia wpis Od czego zależy cena złota?. Inwestowanie w spółki wydobywcze za pośrednictwem funduszy, zamiast w sam metal, opisuje wpis Czym ETF na spółki wydobywcze złota różni się od ETF na złoto?.