Jak czytać scenariusze wyników w dokumencie KID?

Scenariusze wyników w dokumencie KID to tabela, która pokazuje, ile mogłaby być warta przykładowa inwestycja (zwykle 10 000 EUR) po roku i po zalecanym okresie utrzymywania. Warianty są cztery: scenariusz warunków skrajnych, niekorzystny, umiarkowany i korzystny. Wartości uwzględniają koszty produktu i są liczone z przeszłych cen, dlatego nie są prognozą. Tabela nie obejmuje też ryzyka, że emitent nie wypłaci pieniędzy.

Czym są scenariusze wyników w KID?

Scenariusze wyników to obowiązkowy element sekcji „Jakie są ryzyka i możliwe korzyści?” dokumentu KID (art. 8 ust. 3 lit. d rozporządzenia PRIIP). Uzupełniają wskaźnik ryzyka SRI: ten podaje klasę od 1 do 7, a scenariusze przekładają ją na kwoty. Budowę całego KID i skalę SRI opisuje wpis czym jest dokument KID i jak czytać wskaźnik ryzyka SRI.

Rozporządzenie delegowane 2021/2268, które zmieniło zasady liczenia i prezentacji scenariuszy, przewiduje cztery scenariusze: korzystny, umiarkowany, niekorzystny i warunków skrajnych (załącznik IV pkt 1). Według motywu 3 nowe zasady mają zapobiec sytuacji, w której scenariusze „są uznawane za najlepsze prognozy szacunkowe”.

Jak wygląda tabela scenariuszy w KID ETC na złoto?

Każdy wiersz tabeli to jeden scenariusz, a dwie kolumny pokazują wynik przy wyjściu z inwestycji po roku i po zalecanym okresie utrzymywania. W każdej komórce są dwie liczby: końcowa wartość inwestycji po odliczeniu kosztów i średnia roczna stopa zwrotu.

Przykład pochodzi z KID Xetra-Gold (ETC na fizyczne złoto, emitent Deutsche Börse Commodities) z 1 listopada 2026 r. Dokument zakłada inwestycję 10 000 EUR i zalecany okres utrzymywania 5 lat.

Tabelę w KID otwiera wiersz „Minimum” ze zdaniem, że nie ma minimalnego gwarantowanego zwrotu, a inwestor może stracić część lub całość inwestycji. Liczby dotyczą tylko tej jednej wersji dokumentu: twórca produktu przelicza scenariusze co najmniej raz w miesiącu (załącznik IV pkt 11), a KID Xetra-Gold podaje datę i godzinę sporządzenia.

Co oznacza każdy z czterech scenariuszy?

Każdy scenariusz to inny wycinek wyników z przeszłości, a nie inna prognoza. Dla produktów z nielewarowaną ekspozycją na cenę instrumentu bazowego i wystarczającą historią cen (w przepisach kategoria 2) załącznik IV definiuje je tak:

• Korzystny odzwierciedla najlepszą ewolucję wartości produktu w badanym okresie (załącznik IV pkt 10).
• Umiarkowany odzwierciedla medianę, czyli wynik środkowy (pkt 9): połowa okresów historycznych wypadła lepiej, a połowa gorzej.
• Niekorzystny odzwierciedla najgorszą ewolucję wartości (pkt 8).
• Scenariusz warunków skrajnych określa „znacząco niekorzystne skutki”, których nie ujmuje wariant niekorzystny (pkt 2). W obowiązkowym tekście KID ten scenariusz pokazuje, ile pieniędzy można odzyskać „w ekstremalnych warunkach rynkowych”.

W przykładzie Xetra-Gold wyniki po 5 latach mieszczą się w przedziale od 3 196 EUR do 17 799 EUR. Różnica między scenariuszem korzystnym a niekorzystnym to 11 187 EUR przy wpłacie 10 000 EUR, co pokazuje, jak szeroki jest zakres możliwych wyników przy klasie ryzyka 5.

Na jakich danych liczy się scenariusze?

Scenariusze liczy się z historii cen produktu albo jego wartości referencyjnej, po odjęciu wszystkich kosztów i przy założeniu reinwestowania dochodów (załącznik IV pkt 7). Długość historii zależy od zalecanego okresu utrzymywania.

• Okres historyczny. Przy zalecanym okresie do 5 lat bierze się ostatnie 10 lat, a przy dłuższym sam zalecany okres plus 5 lat (pkt 6).
• Okna czasowe. Historię dzieli się na pokrywające się podokresy o długości zalecanego okresu utrzymywania, zaczynające się w kolejnych miesiącach lub terminach wyceny. Z wyników tych podokresów wybiera się najgorszy, środkowy i najlepszy (pkt 7-10).
• Warunki skrajne. Ten scenariusz liczy się ze zmienności w krótkich oknach: przy cenach dziennych jest to 21 dni dla horyzontu jednego roku i 63 dni dla dłuższych, a do obliczeń bierze się 99. percentyl dla roku i 95. dla pozostałych okresów (pkt 18). Jego wynik nie może być lepszy od scenariusza niekorzystnego (pkt 20).

Dla produktów o innej konstrukcji, w tym produktów strukturyzowanych i części instrumentów pochodnych, scenariusze wyznacza 90., 50. i 10. percentyl szacowanego rozkładu wyników (pkt 21-23). Metodę zdradza zdanie nad tabelą: przy kategorii 2 mówi ono o najgorszych, średnich i najlepszych wynikach z ostatnich lat, a przy pozostałych produktach o ilustracjach „opartych na wynikach z przeszłości i pewnych założeniach” (załącznik V, element C). Xetra-Gold używa tego drugiego sformułowania i dodaje, że scenariusze wyliczono w symulacjach.

Przepisy przewidują też zdanie z datami okresu, w którym wystąpił dany scenariusz (załącznik V, element E). Nie każdy KID je zawiera: w dokumencie Xetra-Gold takiego zdania nie ma.

Dlaczego tabela ma kolumnę po roku i po zalecanym okresie?

Przy zalecanym okresie utrzymywania od roku do 10 lat wyniki pokazuje się dla dwóch terminów: po pierwszym roku i na koniec tego okresu (załącznik IV pkt 32). Przy okresie 10 lat i dłuższym dochodzi trzecia kolumna z wynikiem w połowie okresu (pkt 33).

Kolumna po roku pokazuje, jak rozrzucone są wyniki przy krótkim horyzoncie. W przykładzie Xetra-Gold scenariusz warunków skrajnych po roku to -52,02%, a po 5 latach -20,39% średnio rocznie. Średnią roczną stopę zwrotu liczy się tak: wartość końcową dzieli się przez wpłatę, z wyniku wyciąga pierwiastek stopnia równego liczbie lat i odejmuje 1 (pkt 44). Wynik 1,69% w scenariuszu umiarkowanym to więc średni zwrot za rok w okresie 5 lat, a nie łączny zysk za cały okres.

Czego scenariusze w KID nie pokazują?

Scenariusze nie pokazują przyszłości, upadku emitenta, podatków ani wszystkich kosztów pośrednika. Każde z tych ograniczeń KID zaznacza osobnym zdaniem albo w innej sekcji.

• Prognozy. Obowiązkowy tekst nad tabelą mówi, że ostateczna wartość inwestycji zależy od przyszłych wyników rynku, a przyszła sytuacja rynkowa jest niepewna (załącznik V, element B).
• Niewypłacalności emitenta. Minimalny zwrot podaje się także „bez uwzględnienia sytuacji”, w której twórca produktu nie jest w stanie dokonać płatności (załącznik IV pkt 4). Ryzyko emitenta ETC opisuje wskaźnik SRI i sekcja „Co się stanie, jeśli [twórca] nie ma możliwości wypłaty?”, a KID Xetra-Gold dodaje, że w takim wypadku można stracić całą inwestycję. Los metalu w takiej sytuacji wyjaśnia wpis co się dzieje z ETC na złoto, gdy emitent zbankrutuje.
• Podatków i kosztów doradcy. Liczby uwzględniają wszystkie koszty samego produktu, ale mogą pomijać opłaty dla doradcy lub dystrybutora, a sytuacji podatkowej inwestora nie biorą pod uwagę wcale (element A). Prowizja domu maklerskiego może więc obniżyć wynik poniżej wartości z tabeli.
• Kursu waluty inwestora. Kwoty podaje się w walucie produktu. Xetra-Gold jest wyceniany w EUR, choć złoto notuje się w USD, a wynik w złotych zależy dodatkowo od kursu EUR/PLN.

Koszty produktu rozpisuje osobna sekcja KID „Jakie są koszty?”. W dokumencie Xetra-Gold średni roczny zwrot w scenariuszu umiarkowanym po 5 latach wynosi 1,70% przed odliczeniem kosztów i 1,69% po ich odliczeniu.

Jak porównać scenariusze dwóch produktów na złoto?

Scenariusze dwóch produktów da się porównać tylko przy tej samej przykładowej kwocie, tym samym zalecanym okresie utrzymywania i dokumentach z podobnej daty. Inaczej różnica w tabeli może wynikać z innego okna historii albo innej waluty, a nie z samego produktu.

Nie każdy KID ETC na złoto ma tabelę w opisanej postaci. KID iShares Physical Gold ETC w wersji brytyjskiej z 27 kwietnia 2026 r. zamiast tabeli scenariuszy opisuje słownie, co może wpłynąć na wynik pozytywnie i negatywnie. To jednak dokument przygotowany na rynek brytyjski, a miarodajny jest KID, który pośrednik musi przekazać przed zawarciem umowy (art. 13 ust. 1 rozporządzenia PRIIP). Różnice w budowie samych produktów omawia wpis czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota.

W KID kontraktów CFD scenariusze wyznacza się percentylami szacowanego rozkładu wyników (załącznik IV pkt 29 i 21-23), a przy kontraktach terminowych i opcjach notowanych na rynku regulowanym zamiast tabeli pokazuje się wykres wypłat (pkt 30). Ryzyko dźwigni opisuje wpis czym jest CFD na złoto.