Czym jest dokument KID i jak czytać wskaźnik ryzyka SRI?

Dokument KID (dokument zawierający kluczowe informacje) to najwyżej trzystronicowy opis produktu inwestycyjnego, który inwestor indywidualny musi dostać przed zakupem m.in. ETF, ETC czy kontraktu CFD. Jego najważniejszą liczbą jest wskaźnik ryzyka SRI w skali od 1 do 7. Łączy on zmienność ceny produktu z ryzykiem, że emitent nie wypłaci pieniędzy. ETC na fizyczne złoto mają w aktualnych KID-ach zwykle klasę 4 albo 5, a CFD z mocy przepisów zawsze 7.

Czym jest dokument KID?

KID to ujednolicona informacja przedumowna o produkcie inwestycyjnym, wymagana przez unijne rozporządzenie nr 1286/2014, nazywane rozporządzeniem PRIIP. Ma pozwolić inwestorowi zrozumieć i porównać kluczowe cechy produktu oraz związane z nimi ryzyka (art. 1).

Rozporządzenie obejmuje inwestycje, w których kwota zwracana inwestorowi zależy od wartości aktywów, „których inwestor indywidualny bezpośrednio nie zakupił” (art. 4 pkt 1). Dotyczy więc m.in. funduszy giełdowych, ETC, certyfikatów i instrumentów pochodnych.

KID musi być dokumentem odrębnym od materiałów marketingowych, sformułowanym „w sposób dokładny, rzetelny, jasny i niewprowadzający w błąd” (art. 6 ust. 1 i 2). Po wydruku nie może przekraczać trzech stron A4 (art. 6 ust. 4), żeby dokumenty różnych produktów dało się porównać.

Kto sporządza KID i kiedy trzeba go dostać?

KID sporządza twórca produktu, czyli dla ETC i ETF jego emitent, i publikuje go na swojej stronie internetowej, zanim produkt trafi do inwestorów (art. 5 ust. 1). Dostarczenie dokumentu to obowiązek pośrednika: dom maklerski, bank albo doradca musi przekazać KID inwestorowi indywidualnemu „z należytym wyprzedzeniem” przed zawarciem umowy (art. 13 ust. 1).

Gdy kolejne transakcje tym samym produktem są wykonywane według dyspozycji wydanej przed pierwszą z nich, KID przekazuje się przy pierwszej transakcji i przy pierwszej po zmianie dokumentu (art. 13 ust. 4). Fundusze UCITS przez lata stosowały własny dokument KIID, ale okres przejściowy zakończył się 31 grudnia 2022 r. (rozporządzenie 2021/2259), więc od 2023 r. także one sporządzają KID. Jak brak KID wpływa na dostępność produktów, opisuje wpis o tym, czy amerykańskie ETF-y GLD i SLV można kupić w Polsce.

Z jakich części składa się KID?

Rozporządzenie narzuca kolejność i tytuły sekcji. Urząd KNF zwracał uwagę na KID-y redagowane z odstępstwami od dosłownego brzmienia przepisów, także w śródtytułach. Na początku są nazwa produktu, dane twórcy, właściwy organ nadzoru i data dokumentu, a dalej sekcje z art. 8 ust. 3:

• „Co to za produkt?” - rodzaj, cele, typ inwestora, dla którego jest przeznaczony, i termin zapadalności, jeśli jest znany,
• „Jakie są ryzyka i możliwe korzyści?” - wskaźnik SRI z opisem, informacja, czy można stracić cały kapitał, i scenariusze wyników,
• „Co się stanie, jeśli [twórca] nie ma możliwości wypłaty?” - czy stratę pokrywa system rekompensat lub gwarancji,
• „Jakie są koszty?” - koszty jednorazowe i powtarzające się, w kwotach i procentach,
• „Ile czasu powinienem posiadać produkt i czy mogę wcześniej wypłacić pieniądze?” - zalecany okres utrzymywania i warunki wcześniejszego wyjścia,
• „Jak mogę złożyć skargę?”,
• „Inne istotne informacje”.

Scenariusze wyników (warunki skrajne, niekorzystny, umiarkowany i korzystny) liczy się według zasad zmienionych rozporządzeniem delegowanym 2021/2268, stosowanym od 1 lipca 2022 r. Według motywów tego rozporządzenia scenariusze nie powinny zawierać zbyt pozytywnych przewidywań i nie są prognozą.

Jak czytać wskaźnik ryzyka SRI?

SRI powstaje z dwóch miar opisanych w załączniku II rozporządzenia delegowanego 2017/653. Pierwsza to miara ryzyka rynkowego (MRM) w klasach od 1 do 7, liczona jako zmienność w ujęciu rocznym odpowiadająca wartości zagrożonej (VaR) na poziomie ufności 97,5% w zalecanym okresie utrzymywania. Druga to miara ryzyka kredytowego (CRM) w skali od 1 do 6, istotna wtedy, gdy wypłata zależy od wypłacalności emitenta, jak przy ETC, które są papierami dłużnymi. Jeśli ryzyko kredytowe jest duże, końcowy wskaźnik może przewyższyć klasę wynikającą z samej zmienności.

Granice klas ryzyka rynkowego i brzmienie, którego KID używa dla klasy końcowej, zestawia tabela.

Produktom, na których inwestor może stracić więcej, niż zainwestował, oraz instrumentom pochodnym rozporządzenie przypisuje klasę 7 bez liczenia zmienności (załącznik II pkt 4 i 8). Dlatego CFD na złoto ma zawsze najwyższy wskaźnik. Ryzyko związane z dźwignią opisuje wpis o tym, czym jest CFD na złoto.

W KID wskaźnik ma formę zdania: „Sklasyfikowaliśmy ten produkt jako [liczba] na 7, co stanowi [nazwa] klasę ryzyka”. Bezpośrednio pod nim podaje się zalecany okres utrzymywania, bo wyliczenie zakłada, że inwestor trzyma produkt przez ten czas. Emitenci ETC na metale piszą w KID-ach, że przy wcześniejszej sprzedaży rzeczywiste ryzyko może się znacznie różnić, a odzyskana kwota może być niższa.

Co SRI pomija?

SRI nie obejmuje ryzyka walutowego. Gdy produkt jest wyceniany w innej walucie niż waluta kraju sprzedaży, KID musi zawierać pogrubione ostrzeżenie: „Miej świadomość ryzyka walutowego. Będziesz otrzymywać płatności w innej walucie, więc ostateczny zwrot, który uzyskasz, zależy od kursu wymiany dwóch walut. Ryzyko to nie jest uwzględnione we wskaźniku przedstawionym powyżej”. Dotyczy to większości ETC na złoto i srebro, które notowane są w dolarach albo euro.

Wskaźnik nie mówi też o kosztach ani o płynności, które KID opisuje w osobnych sekcjach. Ryzyka, których SRI nie oddaje, twórca musi opisać słownie pod wskaźnikiem (art. 8 ust. 3 lit. d rozporządzenia PRIIP). Przy ETC chodzi m.in. o brak ochrony depozytów: KID Xetra-Gold zaznacza na przykład, że produkt nie jest objęty żadnym takim systemem.

Jakie SRI mają produkty na złoto i srebro?

SRI zależy nie tylko od metalu, ale i od konkretnego produktu na ten sam metal. Tabela pokazuje wskaźniki z KID-ów pobranych od emitentów 9 października 2026 r. Każdy z tych dokumentów podaje zalecany okres utrzymywania 5 lat.

Wskaźnik zmienia się w czasie, bo twórca monitoruje dane rynkowe i przy zmianie klasy przypisuje produktowi tę, której odpowiadał przez większość punktów pomiaru w ostatnich czterech miesiącach. Wskaźnika jednego produktu nie można więc przenosić na inny, a miarodajny jest aktualny KID produktu, który się kupuje. Budowę ETC na złoto i to, czym odbiega od fizycznego metalu, omawia wpis o tym, czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota, a dla srebra wpis o ETF na srebro.

Czym SRI różni się od dawnego wskaźnika SRRI?

SRRI był wskaźnikiem z dokumentu KIID funduszy UCITS, stosowanym do końca 2022 r. Według wytycznych CESR/10-673 liczono go z historycznej zmienności funduszu z ostatnich pięciu lat, a klasa 7 zaczynała się już od zmienności powyżej 25%.

SRI uwzględnia natomiast ryzyko kredytowe i zalecany okres utrzymywania, a klasa 7 zaczyna się dopiero powyżej 80%. Obie skale mają po siedem klas, ale granice przedziałów są inne, więc liczb ze starych KIID-ów i nowych KID-ów nie da się porównywać wprost.

Czy sztabka albo moneta złota ma dokument KID?

Nie. Sztabka czy moneta kupiona bezpośrednio u sprzedawcy jest aktywem, które inwestor sam nabył, a definicja z art. 4 pkt 1 rozporządzenia PRIIP obejmuje tylko inwestycje zależne od aktywów, których inwestor „bezpośrednio nie zakupił”. Fizyczne złoto nie jest więc produktem PRIIP i nie ma wskaźnika SRI.

KID pojawia się wtedy, gdy inwestycja w złoto ma formę papieru wartościowego lub kontraktu: ETC, ETF, certyfikat albo CFD. Nie znaleźliśmy urzędowego stanowiska europejskich organów nadzoru, które dotyczyłoby wprost sztabek i monet, dlatego ten wniosek opieramy na samej definicji.