Platyna czy pallad: czym różnią się jako inwestycja?

Platyna i pallad to metale szlachetne z grupy platynowców, notowane w dolarach amerykańskich za uncję trojańską. Oba kupuje przede wszystkim przemysł: według raportu branżowego Johnson Matthey w 2025 r. motoryzacja odpowiadała za 41,5% popytu na platynę i za 81,1% popytu na pallad. Jako inwestycja różnią się więc głównie tym, od czego zależy ich cena: pallad od jednej branży, platyna od kilku.

Czym różnią się platyna i pallad jako inwestycja?

Platyna ma szerzej rozłożony popyt i wydobycie skupione w RPA, a pallad zależy głównie od motoryzacji i od dostaw z Rosji. Oba metale w ostatnich latach zmieniały cenę o setki dolarów na uncji, a 15 września 2026 r. uncja palladu kosztowała o 493 USD mniej niż uncja platyny.

Dane o popycie i bilansie pochodzą z raportu Johnson Matthey (maj 2026), o wydobyciu z USGS (luty 2026), a ceny z serwisu Kitco. Popyt na złoto w mniejszym stopniu zależy od przemysłu, dlatego dane o motoryzacji i wydobyciu mają przy platynie i palladzie większą wagę niż przy złocie.

Kto kupuje platynę, a kto pallad?

Pallad trafia głównie do katalizatorów samochodowych, a platyna do trzech branż: motoryzacji, przemysłu i jubilerstwa. Katalizator to element układu wydechowego, który zmniejsza ilość szkodliwych związków w spalinach. Popyt inwestycyjny to w obu przypadkach kilka procent całości.

Struktura popytu w 2025 r. według Johnson Matthey:

• Platyna, popyt 8019 tys. uncji: motoryzacja 41,5% (3329 tys. uncji), przemysł 32,8% (2627 tys.), biżuteria 18,8% (1507 tys.), inwestycje 6,9% (556 tys.).
• Pallad, popyt 10 140 tys. uncji: motoryzacja 81,1% (8227 tys. uncji), przemysł 14,3% (1448 tys.), inwestycje 3,8% (382 tys.), biżuteria 0,8% (83 tys.).

Dla inwestora wynika z tego, że o cenie palladu decyduje przede wszystkim produkcja samochodów z katalizatorami, a cena platyny reaguje także na koniunkturę w przemyśle i jubilerstwie. Decyzje inwestorów ważą w cenie obu metali mniej niż zmiany popytu przemysłowego.

Dlaczego popyt na platynę i pallad zależy od rodzaju silnika?

W katalizatorach samochodowych platyna i pallad mogą się częściowo zastępować, a producenci dobierają proporcje m.in. według cen obu metali. Według amerykańskiej służby geologicznej USGS pallad zastąpił platynę w większości katalizatorów silników benzynowych, bo historycznie był od niej tańszy.

W katalizatorach silników diesla około 25% platyny można rutynowo zastąpić palladem, a w niektórych zastosowaniach nawet 50% (USGS, Mineral Commodity Summaries 2026). Ceny obu metali są więc ze sobą powiązane: gdy jeden metal drożeje względem drugiego, producenci katalizatorów mają powód, żeby użyć więcej tańszego.

Relacja cen zmienia się w czasie. 15 września 2026 r. uncja platyny kosztowała 1779 USD, a uncja palladu 1286 USD, czyli platyna była ok. 1,38 raza droższa. W marcu 2022 r. było odwrotnie: pallad kosztował znacznie więcej niż platyna.

Skąd pochodzą platyna i pallad?

Ponad 80% światowego wydobycia każdego z tych metali pochodzi z dwóch krajów, RPA i Rosji. Platyna to przede wszystkim RPA, pallad przede wszystkim Rosja.

Wydobycie w 2025 r. według szacunków USGS:

• Platyna (170 000 kg na świecie): RPA 70,6%, Rosja 11,8%, Zimbabwe 10,6%, Kanada 2,9%, USA 1,1%.
• Pallad (190 000 kg na świecie): Rosja 44,2%, RPA 36,8%, Kanada 8,4%, Zimbabwe 7,9%, USA 3,3%.

Część podaży pochodzi z recyklingu. Według Johnson Matthey w 2025 r. recykling dał 1547 tys. uncji platyny (ok. 22% podaży łącznej, która wyniosła 7104 tys. uncji) i 3135 tys. uncji palladu (ok. 32% z 9724 tys. uncji).

Mimo to oba rynki były w 2025 r. w deficycie, czyli popyt przewyższył podaż. Brakujące 915 tys. uncji platyny i 416 tys. uncji palladu pokryły zapasy rynkowe.

Skupienie wydobycia w dwóch krajach sprawia, że na podaż wpływają decyzje polityczne. W sierpniu 2025 r. ustał import rosyjskiego palladu do USA, po wniosku o cła antydumpingowe i wyrównawcze, który producent Sibanye-Stillwater i związek zawodowy United Steelworkers złożyli pod koniec lipca 2025 r. w amerykańskim Departamencie Handlu. Rosyjski producent Norilsk Nickel stał się przez to bardziej zależny od sprzedaży do Chin (Johnson Matthey).

Jak bardzo zmieniały się ceny platyny i palladu?

Ceny obu metali zmieniały się w ostatnich latach o setki dolarów na uncji, a cena palladu o ponad 2000 USD. 15 września 2026 r. pallad kosztował ok. 61% mniej niż w szczycie z 7 marca 2022 r.

Ceny z 4 marca 2008 r., 7 marca 2022 r. i 26 stycznia 2026 r. to poranne notowania LBMA, ceny z grudnia i końca 2025 r. podaje raport Johnson Matthey, a ceny z 15 września 2026 r. to notowania spot.

Rekord palladu padł tuż po inwazji Rosji na Ukrainę, gdy rynek obawiał się, że sankcje zatrzymają dostawy z Rosji, która w 2022 r. odpowiadała, według agencji Reuters, za 25–30% światowej podaży tego metalu (inna miara i inny rok niż udział w wydobyciu z kopalń podany wyżej). Poranne notowanie LBMA Palladium Price wyniosło tego dnia 3339 USD za uncję, najwięcej w historii tych notowań, a w handlu spot cena doszła do 3440,76 USD (Reuters).

Wahania z końca 2025 r. zaczęły się na chińskiej giełdzie Guangzhou Futures Exchange (GFEX), która pod koniec listopada 2025 r. uruchomiła kontrakty terminowe na platynowce. Kontrakt terminowy to umowa na kupno lub sprzedaż towaru w przyszłości po cenie ustalonej dziś.

Według Johnson Matthey handel na GFEX podbił w grudniu cenę platyny o ponad 600 USD, do poziomów powyżej 2300 USD za uncję, które raport określa jako rekordowe. W styczniu 2026 r. platyna pobiła ten rekord.

Od styczniowych szczytów z 2026 r. do 15 września 2026 r. oba metale potaniały o ok. 38%. Cena spot to cena za natychmiastową dostawę metalu, podawana w dolarach, więc cena sztabki w złotych zależy dodatkowo od kursu USD/PLN.

Skąd biorą się notowania platyny i palladu?

Punktem odniesienia dla rynku są benchmarki LBMA Platinum Price i LBMA Palladium Price, ustalane dwa razy dziennie, o 9:45 i 14:00 czasu londyńskiego, w dolarach za uncję. Benchmark to cena referencyjna, do której odwołują się umowy i cenniki.

Oba benchmarki działają od 1 grudnia 2014 r. i zastąpiły wcześniejsze londyńskie notowania. Notowanie platyny istniało od 1973 r., notowanie palladu dodano później, a w 1989 r. oba rozszerzono do pełnych fixingów, czyli cen ustalanych na wspólnej sesji uczestników rynku.

Rynek londyński koordynuje LPPM (London Platinum and Palladium Market), stowarzyszenie handlowe, które jest głównym punktem kontaktu rynku z regulatorami, np. z brytyjskim urzędem podatkowym HMRC. LPPM prowadzi listę rafinerii Good Delivery, czyli producentów, których sztabki są akceptowane w obrocie na tym rynku.

W jakiej formie można kupić platynę i pallad?

Fizycznie platynę i pallad kupuje się jako sztabki inwestycyjne i monety bulionowe, czyli monety, których wartość wynika z masy i próby metalu. Sztabki z obu metali są dostępne u dealerów w Polsce.

Monety bulionowe z platyny:

• Platinum Maple Leaf, Royal Canadian Mint (Kanada), pierwsze emisje w 1988 r.
• Filharmonik, Münze Österreich (Austria), bity od 2016 r. jako pierwsza moneta platynowa w historii tej mennicy.
• Kangaroo, Perth Mint (Australia).

Przykładem monety bulionowej z palladu jest Palladium Maple Leaf (Royal Canadian Mint, 1 uncja, próba 999,5, nominał 50 CAD). Na 15 września 2026 r. seria bulionowa Maple Leaf w sklepie Royal Canadian Mint obejmuje monety ze złota, srebra i platyny, bez bieżącego rocznika monety palladowej.

Wybór między sztabką a monetą opiera się na tych samych kryteriach co przy złocie: premii ponad cenę metalu, płynności przy odsprzedaży i rozpoznawalności. Opisuje je wpis Sztabka czy moneta bulionowa: co wybrać na pierwszy zakup złota?

Platyna i pallad, tak jak srebro, nie korzystają ze zwolnienia z VAT, które ma złoto inwestycyjne; zasady opisuje wpis Czy od srebra inwestycyjnego płaci się VAT? Przy odsprzedaży kosztem jest różnica między ceną sprzedaży a ceną odkupu u dealera, liczona tak samo jak spread przy złocie.

Zmiany cen platyny i palladu można też śledzić przez instrumenty giełdowe, bez posiadania metalu. Różnice między funduszem giełdowym a metalem w ręku na przykładzie złota opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?