Czym różni się IKE od IKZE?

IKE (indywidualne konto emerytalne) i IKZE (indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego) to dwa dobrowolne konta na emeryturę z jednej ustawy z 20 kwietnia 2004 r., prowadzone w tych samych pięciu formach: w funduszu inwestycyjnym, dobrowolnym funduszu emerytalnym, domu maklerskim, zakładzie ubezpieczeń lub banku. Najważniejsza różnica dotyczy momentu ulgi: IKE zwalnia zysk z podatku przy wypłacie, a IKZE pozwala odliczyć wpłaty od dochodu, lecz wypłatę obciąża podatkiem 10%.

Konto emerytalne nie chroni przed stratą: wynik zależy od tego, w co inwestujesz, a wartość funduszy czy akcji może spaść.

Na IKE i IKZE nie da się trzymać sztabek ani monet, można natomiast kupić instrumenty powiązane z ceną metalu, co szczegółowo omawia wpis Czy złoto lub srebro można mieć na IKE albo IKZE?. Konstrukcję ETC, które można kupić na rachunku maklerskim, opisuje wpis Czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota?.

Na czym polega różnica w uldze podatkowej?

IKE daje ulgę przy wypłacie, IKZE przy wpłacie. Art. 21 ust. 1 pkt 58a ustawy o PIT zwalnia dochody z oszczędzania na IKE uzyskane w związku z gromadzeniem i wypłatą środków, a także z wypłatą na rzecz osób uprawnionych po śmierci oszczędzającego i z wypłatą transferową.

Na IKZE działa to odwrotnie. Art. 26 ust. 1 pkt 2b ustawy o PIT pozwala odliczyć od dochodu wpłaty dokonane w roku podatkowym do wysokości limitu, więc podatek za ten rok spada o kwotę zależną od stawki, którą płacisz. Gdy wypłacasz pieniądze po spełnieniu warunków, art. 30 ust. 1 pkt 14 nakłada zryczałtowany podatek „w wysokości 10% przychodu”. Liczy się go od całej wypłacanej kwoty, czyli także od wcześniej odliczonych wpłat, a nie tylko od zysku.

Ile można wpłacić na IKE, a ile na IKZE?

Ustawa podaje mnożnik, a nie kwotę. Limit na IKE to trzykrotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok (art. 13 ust. 1), a na IKZE 1,2-krotność tej wielkości (art. 13a ust. 1). Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą może wpłacić na IKZE 1,8-krotność (art. 13a ust. 1a).

Kwotę na dany rok ogłasza minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w obwieszczeniu w „Monitorze Polskim” do końca roku poprzedzającego wpłaty (art. 13 ust. 4 i art. 13a ust. 8). Limit nie może być niższy niż rok wcześniej: gdy nowe wyliczenie wypada niżej, obowiązuje dotychczasowa kwota. Środki przeniesione wypłatą transferową z innego konta nie wliczają się do limitu (art. 13 ust. 6 i art. 13a ust. 6).

Kto może założyć IKE i IKZE i ile kont można mieć?

Wpłacać na IKE lub IKZE może osoba fizyczna, która ukończyła 16 lat. Małoletni ma do tego prawo tylko w roku, w którym uzyskuje dochody z pracy na podstawie umowy o pracę, i tylko do wysokości tych dochodów (art. 3, art. 13 ust. 7, art. 13a ust. 7). Na jednym koncie oszczędza wyłącznie jedna osoba, więc nie istnieje wspólne IKE małżonków (art. 5).

Możesz mieć jednocześnie jedno IKE i jedno IKZE. Ulga przysługuje jednak tylko przy oszczędzaniu na jednym koncie danego typu (art. 4 ust. 1 i 2), a przed zawarciem umowy składasz oświadczenie, czy masz już takie konto w innej instytucji (art. 7 i 7a). Drugie konto tego samego typu ma na IKE i IKZE inne skutki:

• Drugie IKE. Zwolnienie przestaje działać, a art. 30 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIT przewiduje podatek w wysokości 75% dochodu na każdym z tych kont.
• Drugie IKZE. Tracisz prawo do odliczania wpłat. Ustawa o PIT nie zawiera dla IKZE odpowiednika stawki 75%.

Kiedy można wypłacić pieniądze z IKE, a kiedy z IKZE?

Z IKE po ukończeniu 60 lat albo po nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55 lat, a z IKZE po ukończeniu 65 lat. Na IKE trzeba ponadto wpłacać co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo wpłacić ponad połowę wartości wpłat nie później niż 5 lat przed złożeniem wniosku o wypłatę (art. 34 ust. 1 pkt 1). Na IKZE warunkiem są wpłaty w co najmniej 5 latach kalendarzowych, bez wariantu z połową wpłat (art. 34a ust. 1 pkt 1).

Pieniądze z obu kont można wypłacić jednorazowo albo w ratach. Dla IKZE ustawa określa minimalny okres rat: „Wypłata w ratach środków zgromadzonych przez oszczędzającego następuje przez co najmniej 10 lat”, a jeśli wpłaty trwały krócej, raty można rozłożyć na tak długi okres, jak długo trwały wpłaty (art. 34a ust. 4). Po wypłacie jednorazowej albo pierwszej raty nie można dalej wpłacać na to konto ani założyć nowego konta tego samego typu (art. 34 ust. 4-5, art. 34a ust. 7-8).

Co kosztuje wcześniejsze wycofanie pieniędzy?

Wycofanie pieniędzy przed spełnieniem warunków wypłaty ustawa nazywa zwrotem, a podatek od niego liczy się na każdym z kont inaczej. Zwrot to „wycofanie całości środków zgromadzonych na IKE lub IKZE, jeżeli nie zachodzą przesłanki wypłaty bądź wypłaty transferowej” (art. 2 pkt 15). Następuje po wypowiedzeniu umowy przez którąkolwiek ze stron, a zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonej zastawem na koncie traktuje się jak zwrot (art. 37 ust. 1, art. 15 ust. 1).

• Zwrot z IKE. Dochód, czyli zysk wypracowany na koncie, jest opodatkowany zryczałtowanym podatkiem 19% (art. 30a ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT). Z IKE można też wycofać tylko część środków (zwrot częściowy, art. 2 pkt 15a).
• Zwrot z IKZE. Kwota zwrotu jest przychodem z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o PIT), więc dolicza się ją do pozostałych dochodów z danego roku i opodatkowuje według skali podatkowej. Obejmuje on zawsze całość środków.

Czy można przenieść pieniądze między IKE a IKZE?

Nie. Katalog wypłat transferowych w art. 2 pkt 14 ustawy nie przewiduje przeniesienia środków z IKE na IKZE ani w odwrotnym kierunku. Wypłata transferowa służy do zmiany instytucji w obrębie tego samego typu konta, do przeniesienia środków po śmierci oszczędzającego na konto osoby uprawnionej i do kilku przeniesień między IKE a programami pracowniczymi:

• IKE do IKE i IKZE do IKZE w innej instytucji,
• IKE zmarłego na IKE osoby uprawnionej (albo do programu emerytalnego, do którego przystąpiła) i IKZE zmarłego na IKZE osoby uprawnionej,
• IKE do pracowniczego programu emerytalnego (PPE) i z PPE na IKE,
• środki z PPK na IKE w przypadkach określonych w ustawie o pracowniczych planach kapitałowych,
• subkonto OIPE na IKE i IKE na subkonto OIPE.

Przenosi się całość środków, a nie ich część (art. 36 ust. 1). Instytucja ma na to 14 dni od złożenia dyspozycji, a z chwilą przekazania pieniędzy umowa z nią się rozwiązuje (art. 35 ust. 4 i 5). Wypłata transferowa z IKZE między instytucjami jest zwolniona z PIT na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 58b, a z IKE - na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 58a.

Co dzieje się z IKE i IKZE po śmierci oszczędzającego?

Pieniądze trafiają do osób wskazanych w umowie, a gdy nikogo nie wskazano, wchodzą do spadku (art. 11 ust. 1 i 5; wyjątek dotyczy umów z zakładem ubezpieczeń, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia). Jeśli wskazano kilka osób bez określenia udziałów, ich udziały są równe (art. 11 ust. 3).

Podatek dochodowy rozlicza się jednak na obu kontach inaczej:

• IKE. Wypłata na rzecz osób uprawnionych po śmierci oszczędzającego jest zwolniona z podatku (art. 21 ust. 1 pkt 58a lit. b ustawy o PIT).
• IKZE. Wypłata na rzecz osoby uprawnionej podlega zryczałtowanemu podatkowi 10% przychodu, tak jak zwykła wypłata (art. 30 ust. 1 pkt 14). Zwolniona jest natomiast wypłata transferowa z IKZE zmarłego na IKZE osoby uprawnionej (art. 21 ust. 1 pkt 58b lit. b).

Podatek od spadków nie obejmuje żadnego z kont: art. 3 pkt 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że podatkowi nie podlega „nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym oraz na indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego”.

Jak odliczyć wpłaty na IKZE w zeznaniu?

Wpłaty odliczasz w rocznym zeznaniu za rok, w którym trafiły na konto, niezależnie od formy opodatkowania. Przy skali podatkowej podstawą jest art. 26 ust. 1 pkt 2b ustawy o PIT. Przedsiębiorca na podatku liniowym 19% pomniejsza dochód o wpłaty na IKZE na podstawie art. 30c ust. 2 pkt 3. Na ryczałcie ewidencjonowanym wpłaty odlicza się od przychodu, co przewiduje art. 11 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Tę samą wpłatę można odliczyć tylko raz. Art. 30c ust. 3 wymaga, by nie została ona zaliczona do kosztów, odliczona w innym trybie ani zwrócona podatnikowi w jakiejkolwiek formie. Wpłat na IKE nie odlicza się w ogóle, bo ulga na tym koncie działa dopiero przy wypłacie.