Jak zmieniała się cena złota w okresach wysokiej inflacji?

Cena złota w okresach wysokiej inflacji zachowywała się różnie. W latach 1971–1980 średnia roczna wzrosła z 41 do 615 USD za uncję przy skumulowanej inflacji CPI-U w USA rzędu 112%. W 2009 roku cena wzrosła o 11,5% mimo deflacji. W 2022 roku, przy inflacji 8,0%, średnia roczna cena w dolarach nie zmieniła się wobec 2021 roku. Poniżej te trzy okresy razem z okresami przeciwnymi.

Skąd pochodzą liczby w tym zestawieniu?

Wskaźniki inflacji dla USA pochodzą z historycznej tabeli CPI-U Biura Statystyki Pracy (BLS), a ceny złota to średnie roczne liczone metodą LBMA Gold Price. Polskie dane pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego i z archiwum kursów Narodowego Banku Polskiego.

Inflacja w tabelach niżej to zmiana średnioroczna rok do roku z pliku historical-cpi-u-202402.pdf, odczytanego 12 września 2026 roku. Ceny złota podano w dolarach za uncję trojańską.

Ceny złota pochodzą z agregatorów danych, które deklarują LBMA Gold Price jako źródło, a nie z notowania urzędowego. Bank Rezerwy Federalnej w St. Louis prowadził taką serię w bazie FRED, ale usunął ją w 2022 roku na żądanie ICE Benchmark Administration, która administruje tym wskaźnikiem.

Trzy niezależne agregatory podają dla tych samych lat wartości różniące się o 1–3 dolary, a dla 2023 roku o około 1%. Zestawienie korzysta z jednego z nich, a rozbieżności są wielkością, o którą mogą różnić się liczby w innych opracowaniach.

Wszystkie ceny w tabelach to średnie roczne. Wygładzają one wahania wewnątrz roku, więc nie pokazują ani najwyższej, ani najniższej ceny danego roku.

Jak zmieniała się cena złota w latach 70. i na początku lat 80.?

W oknie 1971–1980 cena złota rosła wielokrotnie szybciej niż wskaźnik cen, ale nie w każdym roku tego okresu.

Średnia roczna cena złota wzrosła w tym oknie z 41 do 615 USD za uncję, czyli o około 1400%. Skumulowana inflacja CPI-U wyniosła w tych latach około 112%: to wyliczenie własne, iloczyn kolejnych wskaźników rocznych z tabeli, a nie wartość cytowana z jednego źródła.

Rok 1976 wypadł odwrotnie niż pozostałe. Inflacja wyniosła 5,8%, a średnia cena złota spadła ze 161 do 125 USD, czyli o 22%. Dwucyfrowa inflacja w 1981 roku (10,3%) też zbiegła się ze spadkiem ceny, z 615 do 460 USD.

21 stycznia 1980 roku cena sięgnęła w ciągu dnia około 850 USD za uncję. To kurs z jednego dnia, a nie średnia roczna. Opracowania historii cen publikowane przez amerykańskich dealerów złota wiążą ten szczyt nie tylko z inflacją, ale też z rewolucją irańską i inwazją ZSRR na Afganistan.

Co działo się z ceną złota w kryzysie 2008–2011?

Średnia roczna cena złota rosła w każdym roku tego okresu, w tym w 2009 roku, gdy w USA odnotowano deflację.

W 2009 roku wskaźnik CPI-U spadł o 0,4%, czyli poziom cen konsumpcyjnych w USA się obniżył, a średnia roczna cena złota wzrosła z 872 do 972 USD, o 11,5%. Ten rok jest w zestawieniu jedynym z ujemnym wskaźnikiem inflacji.

W 2010 i 2011 roku inflacja wynosiła 1,6% i 3,2%, a cena złota rosła o 26,0% i 28,3%. Wzrost był więc kilkunastokrotnie większy niż zmiana wskaźnika cen.

W tym samym czasie na rynku działały czynniki niezwiązane z inflacją konsumencką: obniżki stóp procentowych Rezerwy Federalnej do poziomu bliskiego zeru, program luzowania ilościowego QE1 uruchomiony w listopadzie 2008 roku i popyt na aktywa uznawane w kryzysie za bezpieczną przystań.

Jak cena złota zachowywała się przy inflacji z lat 2021–2023?

W 2022 roku, przy najwyższej inflacji w USA od około 40 lat, średnia roczna cena złota w dolarach praktycznie się nie zmieniła.

Inflacja CPI-U sięgnęła w 2022 roku 8,0%, a średnia cena złota wyniosła 1800 USD wobec 1799 USD rok wcześniej. Różnica to 0,06%, czyli jeden dolar na uncji.

Rezerwa Federalna podnosiła w 2022 roku stopy procentowe. Podniosło to realne stopy zwrotu z obligacji i zwiększyło koszt alternatywny trzymania złota, czyli oprocentowanie, z którego rezygnuje posiadacz metalu niepłacącego odsetek.

W 2023 roku inflacja spadła do 4,1%, a średnia cena złota wzrosła do 1941 USD, o 7,8%. Kierunek zmiany ceny i kierunek zmiany inflacji były w tych dwóch latach różne.

Kiedy cena złota spadała mimo utrzymującej się inflacji?

Przez prawie dwie dekady po 1980 roku, mimo że wskaźnik cen w USA rósł każdego roku. To pierwszy z trzech przypadków w tym wpisie, które przeczą regule „wyższa inflacja, wyższa cena złota”.

Po szczycie z 1980 roku (średnia roczna 615 USD, około 850 USD w ciągu dnia 21 stycznia) cena spadała, osiągając dołki 250–273 USD za uncję w latach 1998–2001, czyli najniższy poziom od 1979 roku. Licząc od średniej rocznej z 1980 roku, nominalny spadek wyniósł około 55–60%.

Inflacja w tym czasie była niższa niż w latach 70., ale dodatnia: CPI-U wzrósł w 1983 roku o 3,2%, w 1984 o 4,3%, w 1988 o 4,1%, w 1989 o 4,8%, a w 1990 o 5,4%. Poziom cen mierzony indeksem CPI-U wzrósł między 1980 a 2000 rokiem o ponad 100%.

Okoliczności tego okresu opisują dane o polityce pieniężnej i o podaży kruszcu. Na początku lat 80. Paul Volcker podniósł stopę Rezerwy Federalnej powyżej 20%, żeby zdusić inflację z poprzedniej dekady, co dało wysokie realne stopy zwrotu z obligacji i depozytów. Banki centralne, głównie europejskie, sprzedawały w latach 80. i 90. rezerwy złota, a w 1999 roku zawarły Washington Agreement on Gold, którego celem było ograniczenie tej podaży.

Według opracowania historii cen amerykańskiego dealera złota najgorszym rokiem tej dekady był 1997, gdy cena spadła z około 369 USD poniżej 300 USD przy fali sprzedaży złota przez banki centralne i kryzysie azjatyckim. Dołek 273 USD z sierpnia 1998 roku ten sam materiał wiąże z rozlaniem się kryzysu azjatyckiego na Rosję i upadkiem funduszu LTCM.

Czy cena złota rosła też w latach niskiej inflacji?

Tak, najwyraźniej w 2020 roku, gdy inflacja CPI-U w USA wyniosła 1,2%, jedną z niższych wartości dekady. To drugi przypadek przeciwny tej samej regule.

Średnia roczna cena złota wzrosła z 1393 USD w 2019 roku do 1770 USD w 2020 roku, czyli o około 27% (iloraz obu średnich rocznych). Dane dzienne z serwisu amerykańskiego dealera metali pokazują w tym roku dołek 1472,35 USD z 17 marca i szczyt 2067,15 USD z 6 sierpnia.

Rok 2020 przypadł na pandemię COVID-19. Blog Banku Światowego wiąże ówczesne zachowanie ceny złota z popytem na aktywa uznawane za bezpieczną przystań w warunkach niepewności gospodarczej, z cięciami stóp procentowych do zera i z programami stymulacyjnymi, a nie ze wskaźnikiem cen konsumpcyjnych.

Drugim takim rokiem jest opisany wyżej 2009, w którym wskaźnik CPI-U był ujemny, a cena złota wzrosła o 11,5%.

Co o zależności ceny złota od inflacji mówią badania?

Jedyne znane badanie dotyczące polskiego rynku nie znalazło długookresowej zależności, a badania zagraniczne dają wyniki mieszane. To trzeci przypadek przeciwny regule „wyższa inflacja, wyższa cena złota”, tym razem nie z pojedynczego okresu, lecz z analizy statystycznej ponad ośmiu lat danych miesięcznych.

Anna Kasprzak-Czelej z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej zbadała dane miesięczne od stycznia 2007 do kwietnia 2015 roku: medianę cen podstawowych 1 grama złota próby 1000 wyliczanych przez NBP oraz sześć miar inflacji, w tym CPI z GUS, cztery miary inflacji bazowej NBP i inflację oczekiwaną. Artykuł ukazał się w recenzowanym czasopiśmie uniwersyteckim Annales UMCS, Sectio H, w 2015 roku.

Badanie nie wykazało kointegracji, czyli stabilnej zależności długookresowej, między ceną złota a żadną z sześciu miar inflacji. Współczynniki przy zmiennych inflacyjnych miały znak ujemny, a korelacje z opóźnieniami były w większości nieistotne statystycznie.

Konkluzja artykułu brzmi: „W świetle przeprowadzonych badań inwestorzy, decydując się na inwestycje w złoto w Polsce, nie powinni jednak liczyć na zabezpieczenie tej części majątku przed inflacją w długim okresie”.

Wydawcą tego badania jest uniwersytet, a jego autorką pracownik naukowy, nie firma z rynku złota. Ta różnica ma znaczenie przy czytaniu kolejnych opracowań.

Claude B. Erb i Campbell R. Harvey w pracy „The Golden Dilemma” (NBER Working Paper nr 18706 z 2013 roku, opublikowanej też w Financial Analysts Journal) doszli do wniosku, że złoto bywa skutecznym zabezpieczeniem przed inflacją w horyzoncie liczonym w stuleciach, ale zawodnym w horyzontach do 20 lat. Opisali też powrót do średniej: po okresach, w których realna cena złota jest wysoka na tle historii, kolejne realne stopy zwrotu bywały poniżej średniej. National Bureau of Economic Research to niezależna organizacja badawcza typu non-profit.

Osobną kategorią są opracowania World Gold Council. To stowarzyszenie branżowe finansowane przez firmy wydobywające złoto, a więc wydawca z bezpośrednim interesem w promowaniu tego metalu. Publikuje własne badania o złocie i inflacji, w tym raport z 14 lipca 2009 roku porównujący złoto z obligacjami indeksowanymi inflacją, nieruchomościami i towarami oraz opracowanie „Beyond CPI: Gold as a strategic inflation hedge”. Żadna liczba w tym wpisie nie pochodzi z tych publikacji.

Przegląd literatury w artykule UMCS pokazuje, że wyniki badań zagranicznych się rozchodzą. Levin i Wright w 2006 roku znaleźli dla danych z USA stabilny związek długookresowy, a ich badanie sfinansował World Gold Council. Mahdavi i Zhou w 1997 roku, również na danych z USA, kointegracji nie znaleźli. Oba te wyniki są tu przywołane za przeglądem literatury w artykule UMCS, nie za lekturą oryginałów.

Jak to samo zestawienie wygląda w złotych?

Ten sam rok daje inny wynik w dolarze i w złotym, bo do zmiany ceny złota dochodzi zmiana kursu walutowego. Kwoty w złotych w obu tabelach niżej są wyliczeniem własnym: iloczynem średniej rocznej ceny w dolarach i średniego rocznego kursu USD/PLN.

Kursy pochodzą z agregatora, który podaje NBP jako źródło i liczy średnią ze wszystkich notowań tabeli A w danym roku. Inflacja to roczny wskaźnik CPI publikowany przez GUS.

Rok 2022 pokazuje tę różnicę najwyraźniej. Inflacja w Polsce wyniosła 14,4%, cena złota w dolarach wzrosła o 0,06%, a to samo złoto przeliczone na walutę krajową podrożało o 15,5%, bo średni kurs dolara zmienił się z 3,8647 na 4,4598 zł.

W 2023 roku kierunek był odwrotny: cena w dolarach wzrosła o 7,8%, a w złotych o 1,6%, bo kurs dolara spadł do 4,2030 zł. W 2009 roku różnica wypadła jeszcze inaczej: +11,5% w dolarach wobec +48,6% w złotych.

Ta sama różnica dotyczy instrumentów giełdowych notowanych w dolarach albo euro, o czym pisze wpis czym ETF na złoto różni się od fizycznego złota.

Tabele obejmują dwa okresy, bo dla lat 70. i 80. takiego zestawienia dla Polski nie da się zrobić. Złoty był wtedy walutą niewymienialną, a kurs urzędowy i wskaźniki cen z gospodarki centralnie planowanej nie są porównywalne z dzisiejszymi danymi rynkowymi.

Czego to zestawienie nie rozstrzyga?

Zestawienie pokazuje, co działo się w nazwanych oknach czasowych, i nie mówi nic o okresach spoza tabel. Ma też cztery ograniczenia, które trzeba czytać razem z liczbami.

• Średnie roczne wygładzają wahania. W 1980 roku średnia wyniosła 615 USD, a 21 stycznia cena sięgnęła w ciągu dnia około 850 USD. W 2020 roku średnia 1770 USD mieści w sobie dołek 1472,35 USD i szczyt 2067,15 USD.
• Moment wejścia zmienia wynik bardziej niż sam okres. Dołek 273 USD z sierpnia 1998 roku był o ponad połowę niższy od średniej rocznej z 1980 roku (615 USD), choć oba punkty należą do tego samego długiego okresu dodatniej inflacji.
• Notowanie hurtowe to nie cena zakupu. Cena, po której dealer sprzedaje i odkupuje kruszec, różni się od notowania, a mechanizm tej różnicy opisuje wpis co to jest spread przy złocie i jak go policzyć. Cena konkretnego produktu zależy dodatkowo od jego formy, co porównuje wpis sztabka czy moneta bulionowa na pierwszy zakup złota.
• Zestawienie dwóch szeregów nie wskazuje przyczyny. W każdym opisanym okresie działały jednocześnie stopy procentowe, kryzysy finansowe, kurs dolara i decyzje banków centralnych o rezerwach.

Z tych danych wynika tyle: zależność między inflacją a ceną złota nie była stała ani automatyczna. W jednych okresach cena rosła szybciej niż wskaźnik cen, w innych spadała mimo dodatniej inflacji albo stała w miejscu przy inflacji rekordowej, a niezależne badanie polskiego rynku z lat 2007–2015 nie wykazało długookresowej zależności. Wynik zależy od tego, jaki okres, jaką walutę rozliczenia i jaki moment wejścia się porównuje.