Ghana straciła w rok jedną czwartą rezerw złota, choć jest największym producentem złota w Afryce

Rezerwy złota Banku Ghany spadły do 24,4 tony w czerwcu 2026 r. wobec 33 ton rok wcześniej, czyli o ponad jedną czwartą. Dane podał 23 września 2026 r. prezes Johnson Asiama na otwarciu posiedzenia Komitetu Polityki Pieniężnej, a relacjonowała je agencja Reuters. Ghana jest największym producentem złota w Afryce i wydobyła w 2025 roku około 185 ton, więc spadek rezerw nie wynika z braku metalu w kraju. Bank centralny tłumaczy go sprzedażą złota z rezerw w tym samym roku i mniejszymi od zakładanych zakupami od dużych kopalń.

Dlaczego rezerwy złota Ghany spadły?

Bank Ghany wskazał dwie przyczyny: sprzedaż złota z rezerw w 2025 roku i zakupy od dużych kopalń niższe od zakładanych. Nie ujawnił jednak, komu i na jakich warunkach złoto sprzedał, więc nie da się ustalić, w jakim stopniu spadek wynika ze sprzedaży, a w jakim ze słabszego skupu.

Drugą przyczynę łatwiej zrozumieć na tle ghańskiego systemu skupu. Złoto z małych i rzemieślniczych kopalń może kupować i eksportować wyłącznie państwowy GoldBod (Ghana Gold Board), utworzony ustawą z kwietnia 2025 roku. Instytucja zbiera metal na eksport i na rezerwy, a część przekazuje bankowi centralnemu. Duże kopalnie koncesyjne podlegają osobnym zasadom i muszą odsprzedawać państwu określony udział w wydobyciu.

Źródło: Bank of Ghana, za agencją Reuters, 23 września 2026 r.

Co się stało z eksportem złota przez GoldBod?

GoldBod wstrzymał eksport złota od połowy sierpnia 2026 r. Prezes Asiama wymienił tę przerwę, obok słabszego bilansu obrotów bieżących i spadku rezerw, wśród powodów, by „uważnie przyjrzeć się buforom” przed czwartym kwartałem, kiedy w Ghanie zwykle rośnie popyt na waluty obce.

W tym samym czasie Ghana zaostrzyła zasady eksportu kruszcu z małych kopalń. Od 1 września 2026 r. pośrednicy skupujący takie złoto nie mogą wywozić nierafinowanego stopu doré, chyba że najpierw zostanie przetopiony w ghańskiej rafinerii. Rzecznik GoldBod tłumaczył zmianę dążeniem do zatrzymania w kraju większej części wartości wydobycia. Źródła nie przesądzają, czy nowe przepisy były jedyną przyczyną wstrzymania eksportu.

Eksport ruszył ponownie w tygodniu przed posiedzeniem. Asiama powiedział, że GoldBod wysłał wtedy za granicę „dość znaczną ilość złota”, ale nie podał ani liczby ton, ani wartości wysyłek.

Jak Ghana chce odbudować rezerwy złota?

Głównym narzędziem jest wyższy obowiązkowy skup od dużych kopalń. W maju 2026 r. Ghana podniosła udział rocznego wydobycia, który kopalnie te muszą sprzedawać państwu, z 20% do 30%. Według ghańskiego nadawcy publicznego GBC nowa stawka obowiązuje od 1 lipca 2026 r. i dotyczy między innymi koncernów Newmont, Gold Fields i Zijin. Państwo kupuje od nich złoto z dyskontem 0,55% od ceny referencyjnej banku centralnego i rozlicza się w cedi, lokalnej walucie.

Według GBC rządowy program zakłada zwiększenie rezerw złota do 157 ton do 2028 roku, czyli do poziomu ponad sześć razy wyższego niż w czerwcu 2026 r. Prezes Asiama zapowiedział, że odbudowa rezerw będzie priorytetem banku w najbliższych miesiącach.

Jak wyglądają pozostałe rezerwy walutowe Ghany?

Złoto to tylko część rezerw walutowych, które jako całość też spadały. Według danych banku cytowanych przez ghański serwis MyJoyOnline ich wartość brutto wynosiła w lutym 2026 r. 14,5 mld dolarów, a w sierpniu 11,04 mld, co wystarczało na pokrycie około 4,2 miesiąca importu. Do 22 września wzrosła do 12,04 mld dolarów.

Na tym samym posiedzeniu, zakończonym 24 września, bank centralny pozostawił stopę procentową bez zmian na poziomie 14%. Inflacja w Ghanie wyniosła w sierpniu 5,0%, a cedi straciło od stycznia do września około 9,5% wobec dolara.

Dlaczego to ma znaczenie dla rynku złota?

Przykład Ghany pokazuje, że transakcje banków centralnych nie idą w jedną stronę. Według World Gold Council banki centralne jako grupa kupiły w 2025 roku netto 863 tony złota, a Ludowy Bank Chin powiększa swoje rezerwy od 22 miesięcy z rzędu. Jednocześnie część krajów sprzedaje kruszec, gdy potrzebuje walut na import, spłatę długu albo obronę kursu, i Ghana należy do nich, choć ma złoto z własnych kopalń.

Pod tym względem ghańska sytuacja różni się od polskiej, bo NBP kupuje złoto na rynku. Stan jego rezerw opisuje wpis ile złota ma NBP w rezerwach. Inny przypadek, w którym państwowy kruszec nie jest pod pełną kontrolą właściciela, przedstawia wpis o rezerwach złota Wenezueli w Banku Anglii.

Co to zmienia dla kogoś, kto kupuje albo trzyma złoto w Polsce?

Bezpośrednio nic, bo zmiana o 8,6 tony w rezerwach jednego banku centralnego jest mała wobec światowego popytu na złoto, który w 2025 roku przekroczył 5000 ton, i nie przekłada się na cenę sztabki czy monety w polskim sklepie.

Wiadomość pokazuje natomiast, jak czytać hasło „banki centralne kupują złoto”. Kryje się za nim suma decyzji kilkudziesięciu instytucji, z których jedne kupują, a inne sprzedają, każda z własnych powodów budżetowych i walutowych. Jak te zakupy wpływają na notowania razem z innymi czynnikami, opisuje wpis od czego zależy cena złota.

Czego te dane nie znaczą?

Nie znaczą, że Ghana wydobywa mniej złota. Według danych cytowanych przez Al Jazeerę same małe i rzemieślnicze kopalnie dostarczyły w 2025 roku około 96 ton wobec 59 ton rok wcześniej, a spadek dotyczy wyłącznie zapasu banku centralnego.

Nie znaczą też, że złoto z Ghany na trwałe zniknęło z rynku. Pauza dotyczyła eksportu przez państwowy GoldBod i według banku centralnego skończyła się po około miesiącu.

Nie są wreszcie sygnałem dla ceny. Źródła nie podają, ile złota Ghana sprzedała w 2025 roku ani komu, a transakcje jednego banku centralnego nie mówią nic o kierunku notowań.