Czym różni się sztabka złota odlewana od bitej?

Sztabka odlewana powstaje przez wlanie płynnego złota do formy, a sztabka bita przez wycięcie blanku z walcowanej taśmy i wytłoczenie wzoru pod prasą. Obie zawierają ten sam kruszec, a różnią się wyglądem, sposobem oznaczania, dostępnymi gramaturami, sposobem ustalania masy i opakowaniem. Cenniki trzech dealerów z 15 września 2026 nie rozróżniają obu technologii, więc różnicy nie widać wprost w cenie.

Czym jest sztabka odlewana?

Sztabka odlewana (ang. cast bar) to sztabka uformowana przez wlanie stopionego złota do formy i pozostawienie go do zastygnięcia. Oznaczenia nanosi się dopiero na gotowy odlew.

Valcambi opisuje proces jednym zdaniem (tłumaczenie redakcji): „Sztabki odlewane formuje się przez wlanie płynnego złota do formy, aby uzyskać określony rozmiar”. Argor-Heraeus nazywa odlew prostszym procesem: złoto najpierw się topi, a potem wlewa do gotowych form, tradycyjnymi metodami rafinacji.

Po wyjęciu z formy każda sztabka dostaje oznaczenia. Valcambi wybija na każdej sztuce cechę rafinerii (assay mark) potwierdzającą próbę, masę i autentyczność oraz indywidualny numer seryjny.

W największej skali ta sama metoda służy do produkcji sztabek Good Delivery dla londyńskiego rynku hurtowego. LBMA (London Bullion Market Association) pisze, że powstają one przez odlew do otwartych form: odlewnik leje stopiony metal z kadzi i ocenia „zasadniczo na oko”, kiedy forma jest pełna.

Czym jest sztabka bita?

Sztabka bita (ang. minted lub pressed, w polskich ofertach także prasowana albo tłoczona) to sztabka wycięta z walcowanej taśmy metalu i wytłoczona pod wysokim ciśnieniem matrycą. Matryca odciska logo rafinerii, masę, próbę, numer seryjny i wzór.

Metalor opisuje kolejność operacji: sztabkę bitą wytwarza się z przygotowanego kawałka metalu wyciętego ze specjalnie przygotowanych walcowanych arkuszy, po czym każdą sztukę waży się, wymiaruje, czyści, poleruje i oznacza finalnym wzorem. MKS PAMP dodaje, że przed wysyłką sztabki bite sprawdzają pracownicy centrów kontroli jakości.

Z tej kolejności wynika główny skutek technologii: masa i wymiary sztabki bitej pochodzą z taśmy o stałej grubości i z wycinania blanku, a nie z ilości metalu wlanego do formy. Dlatego kolejne egzemplarze tej samej gramatury są bardziej jednolite niż sztabki odlewane z ręcznie napełnianej formy.

Po czym poznać sztabkę odlewaną, a po czym bitą?

Sztabka odlewana ma nierówną powierzchnię ze śladami stygnięcia stopu i mniej regularne krawędzie, a sztabka bita gładką, polerowaną powierzchnię, ostro odciśnięty relief i równe krawędzie. To różnica wykończenia, nie zawartości.

Powierzchnia sztabki odlewanej wygląda przemysłowo. Klasyczne sztabki odlewane Argor-Heraeus mają wzór tylko z jednej strony, wybity wklęsło, a nie w reliefie. Każda sztabka jest odlana osobno, więc drobne różnice kształtu między egzemplarzami tej samej gramatury są normalne.

Powierzchnia sztabki bitej jest lustrzana, a wzór artystyczny, np. Lady Fortuna na sztabkach PAMP, ma ostre detale. Krawędzie są równe; Argor-Heraeus opisuje je jako łagodne i zaokrąglone. Sztabki bite The Perth Mint mają z przodu wybity zarejestrowany w LBMA znak mennicy, a z tyłu motywy kangura.

Wygląd pozwala rozróżnić technologię, ale nie potwierdza, że sztabka jest ze złota. Testy metalu i ich granice opisuje wpis jak sprawdzić, czy złoto jest prawdziwe.

Jakie oznaczenia ma sztabka odlewana, a jakie bita?

U tego samego producenta zestaw oznaczeń jest podobny w obu technologiach, a różni je sposób naniesienia. The Perth Mint stempluje na sztabkach odlewanych logo łabędzia, masę, próbę, miesiąc i rok produkcji oraz numer seryjny; na sztabkach bitych tej mennicy znak zarejestrowany w LBMA i motywy kangura są częścią wytłoczonego wzoru.

Na sztabce odlewanej oznaczenia są wybijane na gotowym odlewie. Valcambi potwierdza na swoich sztabkach odlewanych cechę rafinerii i indywidualny numer seryjny na każdej sztuce. Na sztabce bitej próba, masa i numer seryjny powstają w jednym uderzeniu matrycy razem z wzorem.

Punktem odniesienia dla oznaczeń jest standard LBMA dla sztabek Good Delivery. Wymaga on numeru seryjnego do 11 znaków, stempla rafinerii, próby do czterech cyfr znaczących oraz roku i miesiąca produkcji w formacie MMYY (wymóg od stycznia 2019 roku dla nowo produkowanych sztabek), przy wysokości znaków próby, daty i numeru co najmniej 12 mm. Dopuszczalne metody to stemplowanie pod naciskiem i punktowanie pneumatyczne; grawer laserowy jest niedozwolony w żadnym przypadku.

Masy nie ma na tej liście wymaganych oznaczeń. Powód wynika z technologii odlewu i jest opisany niżej.

W jakich gramaturach produkuje się sztabki odlewane, a w jakich bite?

U czterech rafinerii sztabki odlewane zaczynają się od 50-100 g i sięgają sztabek Good Delivery, a sztabki bite obejmują zakres od 0,3-1 g do około 1 kg. Poniżej 50 g rafinerie z tego zestawienia oferują wyłącznie sztabki bite.

Dane pochodzą z katalogów i kart produktowych rafinerii odczytanych 16 września 2026. Tael to jednostka masy używana na rynkach azjatyckich. Powyżej 1 kg rafinerie przechodzą w praktyce na odlew, a 100 g Valcambi produkuje w obu technologiach.

Dlaczego duża sztabka odlewana nie ma równej masy?

Duża sztabka odlewana nie ma z góry ustalonej, równej masy, bo odlew do otwartej formy nie daje powtarzalnego wyniku. LBMA przyjmuje więc dla sztabki Good Delivery przedział od 350 do 430 uncji trojańskich czystego złota (około 10,9-13,4 kg) przy próbie co najmniej 995,0 i wymaga zważenia każdej sztabki osobno.

LBMA wyjaśnia przyczynę wprost (tłumaczenie redakcji): „Głównym powodem tolerancji masy sztabek Good Delivery jest to, że w przeważającej liczbie przypadków powstają one przez odlew do otwartych form. Odlewnik leje stopiony metal z kadzi i ocenia zasadniczo na oko, kiedy forma jest pełna”.

Zmierzoną masę wyraża się w uncjach trojańskich, w wielokrotnościach 0,025 uncji, zaokrąglając w dół do najbliższej wielokrotności 0,025. Wynik dla każdej sztabki trafia na listę wag (weight list) dołączaną do dostawy, a sztabki pakuje się w kolejności, w jakiej występują na tej liście. Rzeczywista masa sztabki jest więc zapisana w dokumencie przesyłki, a nie wśród wymaganych oznaczeń na samej sztabce.

Standard dotyczy wyłącznie sztabek hurtowych. LBMA podaje, że kilobary, sztabki 100-uncjowe i mniejsze nie są akceptowane na londyńskim rynku hurtowym, choć mogą być na innych rynkach i giełdach. Zakres standardu wobec sztabek detalicznych i monet opisuje wpis sztabka czy moneta bulionowa.

Dla sztabek detalicznych od 1 g do 1 kg LBMA nie publikuje tolerancji masy, a rafinerie podają w kartach produktowych masę nominalną. Karty sztabek odlewanych Valcambi pokazują stałą wartość „Net weight”, np. 100 g, a obok „Fine weight” 99,99 g, czyli zawartość czystego złota wynikającą z próby 999,9, nie zakres tolerancji. The Perth Mint stempluje masę na sztabkach odlewanych, ale karta produktu nie precyzuje, czy to masa nominalna, czy zmierzona dla danej sztuki.

Czy sztabka odlewana jest sprzedawana bez opakowania?

Nie zawsze. O opakowaniu decyduje konkretny wariant produktu u danego producenta, a nie sama technologia.

Duże sztabki Good Delivery nie mają opakowania jednostkowego: trafiają na rynek luzem, z listą wag. Sztabki bite są standardowo pakowane w blister typu tamper-evident z kartą. The Perth Mint opisuje swoje sztabki bite jako dostarczane „w opakowaniu blistrowym na karcie, z zabezpieczeniem ujawniającym otwarcie”. MKS PAMP pakuje sztabki bite w zapieczętowane opakowanie CertiPAMP, opracowane prawie 30 lat temu, z indywidualnym numerem seryjnym, kodem kreskowym i podpisem probiercy.

Małe i średnie sztabki odlewane też bywają pakowane. Valcambi sprzedaje sztabkę odlewaną 1 kg w wariancie „sealed”, czyli 20 sztuk zapieczętowanych w blistrze z certyfikatem z numerem seryjnym, obok wariantu bez pieczętowania, czyli 25 sztuk w pudełku z osobnym certyfikatem z numerem. Warianty zapieczętowane i luzem występują u Valcambi w obu liniach, odlewanej i bitej.

Opakowanie ma znaczenie przy późniejszej weryfikacji. System Veriscan firmy MKS PAMP identyfikuje zarejestrowany produkt zarówno w opakowaniu CertiPAMP, jak i poza nim. Zabezpieczenia mennic i metody badania metalu, w tym te działające przez opakowanie, opisuje wpis o sprawdzaniu autentyczności złota.

Czy technologia produkcji jest widoczna w cenie sztabki?

W cennikach trzech dealerów z 15 września 2026 nie, bo żaden z nich nie podaje, czy sprzedawana sztabka jest odlewana, czy bita. Premia, czyli nadwyżka ceny nad wartością zawartego złota, zależała w tych danych od masy sztabki i od dealera.

Przy cenie złota 16 190 zł za uncję trojańską sztabka 100 g miała u trzech dealerów premię od 1,6% do 7,5%, a sztabka 1 g od 9,7% do 12,4%. Pełne wyliczenie i tabelę dla sztabek 1 g, 10 g, 1 oz i 100 g zawiera wpis sztabka czy moneta bulionowa.

Cenniki nie pozwalają przypisać tych premii do technologii. Tavex podaje w nazwie produktu producenta („Sztabka 10 g C.HAFNER”, „Sztabka 100 g Valcambi”), a Mennica Skarbowa i Mennica Polska nie podają nawet tego. Nazwa producenta nie rozstrzyga, bo Valcambi produkuje sztabkę 100 g zarówno jako odlewaną, jak i bitą. Część sklepów oznacza technologię w nazwie produktu, ale żaden z trzech cenników z tego odczytu tego nie robi.

Cenniki odkupu z tego samego dnia także nie rozróżniają technologii. Jak policzyć różnicę między ceną sprzedaży a ceną odkupu, opisuje wpis co to jest spread przy złocie i jak go policzyć.

Jak zestawić różnice między sztabką odlewaną a bitą?

Różnice wynikają z procesu i dotyczą wyglądu, oznaczeń, dostępnych gramatur, sposobu ustalania masy i opakowania; cena w cennikach dealerów z 15 września 2026 nie rozróżniała obu technologii.