Czy przewożąc złoto przez granicę trzeba je zgłosić?

Zgłoszenie złota na granicy to deklaracja środków pieniężnych składana organom celnym na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1672. Obowiązek powstaje wyłącznie przy wjeździe do Unii Europejskiej lub wyjeździe z niej, od równowartości 10 000 euro, i obejmuje tylko monety o zawartości złota co najmniej 90% oraz kruszec o zawartości co najmniej 99,5%. Przy granicy między dwoma państwami UE zgłoszenia nie ma: polski przepis, który wymagał go bez względu na ilość, uchylono 25 czerwca 2024 r. Stan prawny na 16 września 2026 r.

Który przepis nakłada obowiązek zgłoszenia złota na granicy?

Obowiązek wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1672 z 23 października 2018 r. w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii, stosowanego od 3 czerwca 2021 r. Rozporządzenie działa w Polsce bezpośrednio, a zadania z niego wykonuje Krajowa Administracja Skarbowa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 11a ustawy o KAS. Adresatem deklaracji są organy celne, w Polsce Służba Celno-Skarbowa.

Złoto nie jest w tym akcie wymienione z nazwy w tytule ani w art. 3. Wchodzi do niego przez definicję środków pieniężnych:

„a) »środki pieniężne« oznaczają: (i) gotówkę; (ii) zbywalne papiery na okaziciela; (iii) towary używane jako wysoce płynne środki przechowywania wartości; (iv) karty przedpłacone;”

Trzecią kategorię rozporządzenie definiuje w art. 2 ust. 1 lit. e:

„e) »towar używany jako wysoce płynny środek przechowywania wartości« oznacza towar, wymieniony w załączniku I pkt 1, który charakteryzuje wysoki stosunek wartości do objętości i który można bez trudu wymienić na gotówkę na łatwo dostępnych rynkach obrotu, ponosząc tylko niewielkie koszty transakcyjne;”

Złoto fizyczne jest więc środkiem pieniężnym wyłącznie jako towar z załącznika I. Gotówka, papiery na okaziciela i karty przedpłacone to osobne kategorie, które złota nie dotyczą.

Jakie złoto liczy się jako środki pieniężne?

Monety o zawartości złota co najmniej 90% oraz kruszec w postaci sztabek, samorodków lub grudek o zawartości złota co najmniej 99,5%. Katalog jest zamknięty i wynika z załącznika I pkt 1 do rozporządzenia:

„1. Towary wykorzystywane jako wysoce płynne środki przechowywania wartości: a) monety o zawartości złota co najmniej 90 %; oraz b) kruszec w postaci sztabek, samorodków lub grudek o zawartości złota co najmniej 99,5 %.”

Standardowe sztabki inwestycyjne o próbie 999 lub 999,9 i monety bulionowe o próbie 999,9 spełniają te progi. Spełnia je również Krugerrand o zawartości złota 91,7%, bo próg dla monet wynosi 90%, a nie 99,5%.

Poza katalogiem zostają biżuteria, wyroby ze złota i monety o zawartości złota poniżej 90%. Takie przedmioty nie są środkami pieniężnymi w rozumieniu rozporządzenia, więc obowiązek deklaracji z art. 3 ich nie obejmuje. Załącznik I nie wymienia też srebra, platyny ani palladu.

Od jakiej kwoty i jak zgłasza się złoto przy wjeździe do UE lub wyjeździe z UE?

Od równowartości 10 000 euro. Osoba przewożąca składa deklarację organom celnym państwa członkowskiego, przez które wjeżdża do Unii lub z niej wyjeżdża, i udostępnia środki pieniężne do kontroli. Tak stanowi art. 3 ust. 1 rozporządzenia:

„Osoba przewożąca środki pieniężne w wysokości co najmniej 10 000 EUR musi złożyć deklarację tych środków pieniężnych właściwym organom państwa członkowskiego, przez które wjeżdża do Unii lub wyjeżdża z Unii, oraz udostępnić je tym organom do kontroli. Obowiązek złożenia deklaracji środków pieniężnych nie jest uznawany za spełniony, jeżeli przekazane informacje są nieprawdziwe lub niekompletne lub jeżeli środki pieniężne nie zostały udostępnione do kontroli.”

Próg odnosi się do środków pieniężnych jako całości, a nie do każdej kategorii z osobna. Złoto z załącznika I jest jedną z tych kategorii obok gotówki, więc do progu wchodzi razem z przewożonymi banknotami i monetami obiegowymi.

Deklaracja z art. 3 ust. 2 zawiera między innymi:

• dane osoby przewożącej środki pieniężne i dane właściciela środków;
• rodzaj i kwotę lub wartość środków pieniężnych;
• pochodzenie gospodarcze środków pieniężnych;
• zamierzone przeznaczenie środków;
• trasę przewozu i środek transportu.

Wzór formularza deklaracji ustala rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/776 z 11 maja 2021 r. Poniżej progu 10 000 euro deklaracji nie składa się, ale art. 6 rozporządzenia pozwala organom rejestrować dane osoby lub przesyłki także przy niższych kwotach, jeżeli istnieją przesłanki wskazujące na związek środków z działalnością przestępczą.

Czy przy granicy między Polską a innym państwem UE trzeba zgłosić złoto?

Nie. Rozporządzenie (UE) 2018/1672 obejmuje wyłącznie przemieszczenia przez zewnętrzną granicę Unii, co wynika z definicji w art. 2 ust. 1 lit. b:

„b) »wwożone do Unii lub wywożone z Unii« lub »wjeżdżające do Unii lub wyjeżdżające z Unii« oznacza przemieszczające się z terytorium znajdującego się poza terytorium objętym art. 355 TFUE na terytorium objęte tym artykułem lub opuszczające terytorium objęte tym artykułem;”

Przejazd z Polski do Niemiec albo do Czech nie jest ani wwozem do Unii, ani wywozem z Unii, więc art. 3 nie ma do niego zastosowania. Obecność lub brak kontroli granicznej w strefie Schengen nie zmienia tej reguły, bo decyduje terytorium z art. 355 TFUE, a nie sposób przekroczenia granicy.

Motyw 9 rozporządzenia dopuszcza, by państwo członkowskie wprowadziło własny krajowy system kontroli przepływów wewnątrz Unii na podstawie art. 63 i 65 TFUE. Polska taki system miała do 24 czerwca 2024 r. w rozdziale 5 Prawa dewizowego i od 25 czerwca 2024 r. już go nie ma. Przepisów krajowych innych państw UE ten wpis nie obejmuje.

Co zmieniło się w polskich przepisach 25 czerwca 2024 r.?

Tego dnia przestał obowiązywać rozdział 5 Prawa dewizowego, w tym art. 18, który nakazywał zgłaszać złoto dewizowe przy każdej granicy państwowej bez względu na ilość. Dawny przepis brzmiał (tekst jedn. Dz.U. 2022 poz. 309):

„Art. 18. Rezydenci i nierezydenci przekraczający granicę państwową są obowiązani zgłaszać, w formie pisemnej, organom celnym lub organom Straży Granicznej, przywóz do kraju oraz wywóz za granicę złota dewizowego lub platyny dewizowej, bez względu na ilość, a także krajowych lub zagranicznych środków płatniczych, jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 000 euro. Nie stanowi wykonania obowiązku zgłoszenia podanie w zgłoszeniu nieprawdziwych danych.”

Uchylenie wprowadził art. 3 pkt 3 ustawy z 9 maja 2024 r. o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2024 poz. 850): „W ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 309) wprowadza się następujące zmiany: (...) 3) uchyla się rozdział 5.” Zgodnie z art. 5 tej ustawy weszła ona w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia; ogłoszono ją 10 czerwca 2024 r., więc rozdział 5 przestał obowiązywać 25 czerwca 2024 r.

Celem nowelizacji było dostosowanie ustawy o KAS do bezpośredniego stosowania rozporządzenia (UE) 2018/1672 oraz rozporządzenia (UE) 2017/821. Razem z rozdziałem 5 moc straciło rozporządzenie Ministra Finansów z 29 czerwca 2007 r. ze wzorem krajowego zgłoszenia przywozu i wywozu wartości dewizowych (Dz.U. 2007 nr 126 poz. 875), oznaczone w ISAP jako uznane za uchylone. Sama definicja złota dewizowego z art. 2 ust. 1 pkt 13 Prawa dewizowego pozostała w ustawie, ale nie wiąże się już z żadnym obowiązkiem zgłoszenia na granicy.

Opracowania sprzed 25 czerwca 2024 r. nadal podają Prawo dewizowe jako podstawę krajowego obowiązku. Dotyczy to również strony Straży Granicznej o przewozie środków pieniężnych, aktualizowanej ostatnio 21 lutego 2019 r., która wymienia rozporządzenie z 2007 r. jako obowiązujące. W stanie prawnym na 16 września 2026 r. jedyną podstawą obowiązku zgłoszenia złota jest rozporządzenie (UE) 2018/1672.

Jak wygląda obowiązek przy przesyłce ze złotem bez osoby towarzyszącej?

Przy przesyłce pocztowej, kurierskiej lub cargo o wartości środków pieniężnych co najmniej 10 000 euro organy celne mogą zażądać od nadawcy, odbiorcy lub ich przedstawiciela deklaracji ujawnienia w terminie 30 dni i zatrzymać przesyłkę do czasu jej złożenia. Tak stanowi art. 4 ust. 1 rozporządzenia:

„W przypadku gdy środki pieniężne w transporcie w wysokości co najmniej 10 000 EUR są wwożone do Unii lub wywożone z Unii, właściwe organy państw członkowskich, przez które następuje wwóz do Unii lub wywóz z Unii danych środków pieniężnych, mogą wymagać od nadawcy lub odbiorcy danych środków pieniężnych lub ich przedstawiciela, w zależności od przypadku, aby złożył deklarację ujawnienia środków pieniężnych w terminie 30 dni. Właściwe organy mogą zatrzymać środki pieniężne, do czasu gdy nadawca lub odbiorca lub jego przedstawiciel nie złoży deklaracji ujawnienia środków pieniężnych.”

Środki pieniężne w transporcie to według art. 2 ust. 1 lit. i „środki pieniężne stanowiące część przesyłki, w sytuacji gdy nie towarzyszy im osoba przewożąca środki”. Różnica wobec art. 3 polega na tym, kto i kiedy działa: osoba przewożąca składa deklarację z góry, przy przekraczaniu granicy, a przy przesyłce deklarację ujawnienia składa się na żądanie organu, w wyznaczonym przez rozporządzenie terminie 30 dni.

Co grozi za brak zgłoszenia złota na granicy?

Dwa niezależne skutki: odpowiedzialność karnoskarbowa z Kodeksu karnego skarbowego i tymczasowe zatrzymanie środków pieniężnych na podstawie art. 7 rozporządzenia. Oba mogą wystąpić równolegle.

Przepis karny to art. 106f KKS (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 633):

„Art. 106f. § 1. Kto wbrew obowiązkowi nie zgłasza organom celnym środków pieniężnych wwożonych do Unii Europejskiej lub wywożonych z Unii Europejskiej albo w zgłoszeniu tym podaje nieprawdę, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. § 2. Jeżeli kwota niezgłoszonych środków pieniężnych wwożonych do Unii Europejskiej lub wywożonych z Unii Europejskiej jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.”

Wysokość grzywny za przestępstwo skarbowe wyznacza art. 23 KKS: sąd określa liczbę stawek dziennych, „najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa – 720” (§ 1), a stawka dzienna „nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej czterystukrotności” (§ 3). Granicę „małej wartości”, od której czyn jest wykroczeniem, a nie przestępstwem skarbowym, wyznacza ogólna definicja w Kodeksie karnym skarbowym; ten wpis nie podaje jej kwotowo.

Osobny czyn to nieprzedstawienie środków na żądanie: „Art. 106h. Kto wbrew obowiązkowi nie przedstawia organom celnym, na ich żądanie, środków pieniężnych wwożonych do Unii Europejskiej lub wywożonych z Unii Europejskiej, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.”

Niezależnie od KKS art. 7 ust. 1 rozporządzenia pozwala organom tymczasowo zatrzymać środki pieniężne w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli nie spełniono obowiązku złożenia deklaracji lub deklaracji ujawnienia, albo jeżeli istnieją przesłanki, że środki „niezależnie od kwoty, związane są z działalnością przestępczą”. Zgodnie z art. 7 ust. 3 okres zatrzymania „nie może przekraczać 30 dni”, a po ocenie konieczności i proporcjonalności organy mogą go przedłużyć „do maksymalnie 90 dni”.

Jakie zasady obowiązują w USA, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii?

Każdy z tych krajów ma własny próg i własną definicję tego, co podlega zgłoszeniu, i żaden nie przejmuje wprost unijnego katalogu z załącznika I. Dane poniżej pochodzą ze stron urzędowych odczytanych 16 września 2026 r.

Stany Zjednoczone

Przy wjeździe do USA i wyjeździe z USA obowiązek zgłoszenia (CMIR, formularz FinCEN 105) dotyczy „currency or other monetary instruments” o łącznej wartości przekraczającej 10 000 USD; podstawą jest 31 CFR § 1010.340. Czy złota moneta jest „currency”, rozstrzyga trzyczęściowy test z przepisów, przytoczony w opinii FinCEN FIN-2011-R001 z 10 marca 2011 r.:

„The term 'currency' is defined in our regulation as 'the coin and paper money of the United States or of any other country that (1) is designated as legal tender, (2) circulates, and (3) is customarily used and accepted as a medium of exchange in the country of issuance.' Coins or paper money must satisfy all three conditions to be considered 'currency'; a failure to satisfy one prong means that the payment instrument is not 'currency' for CMIR purposes.”

FinCEN nie potwierdza w tej opinii statusu żadnej konkretnej monety i wprost odmawia ocen „case-by-case”: osoba przewożąca stosuje test sama na podstawie dostępnych informacji. Ta sama opinia zastrzega, że przedmiot nieobjęty CMIR może podlegać innym federalnym obowiązkom zgłoszenia, na przykład na formularzu U.S. Customs and Border Protection 6059B, przy wartościach określonych w odrębnych przepisach.

Wielka Brytania i Irlandia Północna

Przy przewozie między Wielką Brytanią (Anglia, Szkocja, Walia) a krajem spoza Zjednoczonego Królestwa deklaracji podlega „cash” od 10 000 funtów. GOV.UK definiuje „cash” jako banknoty i monety, obligacje na okaziciela oraz czeki, w tym czeki podróżne, podpisane, lecz niewystawione na konkretną osobę. Złota na tej liście nie ma.

Dla Irlandii Północnej obowiązuje odrębna lista: deklaracja od 10 000 euro przy przewozie między Irlandią Północną a krajem spoza UE, a katalog obejmuje dodatkowo przekazy pieniężne, „gold coins, bullion or nuggets” i karty przedpłacone. Irlandia Północna stosuje więc odpowiednik unijnego katalogu z załącznika I, w tym złoto.

Z perspektywy polskiej Wielka Brytania leży poza terytorium z art. 355 TFUE, więc wylot z Polski do Londynu jest wywozem z Unii w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b rozporządzenia (UE) 2018/1672. Jest to wniosek z dwóch osobnych przepisów, a nie cytat z jednego źródła: przy złocie z załącznika I o wartości co najmniej 10 000 euro deklarację składa się polskim organom celnym przy wylocie, niezależnie od tego, że brytyjska lista „cash” złota nie obejmuje.

Szwajcaria

Szwajcarski Federalny Urząd Celny i Bezpieczeństwa Granic (BAZG) przewiduje od 10 000 franków, a przy podejrzeniu niezależnie od kwoty, obowiązek udzielenia informacji na żądanie organu (Auskunftspflicht), a nie deklarację składaną z góry. Zakres tego obowiązku strona BAZG opisuje jako gotówkę, walutę obcą i papiery wartościowe: akcje, obligacje, czeki.

Złota strona BAZG nie wymienia ani jako objętego tym obowiązkiem, ani jako wyraźnie wyłączonego. Ten wpis nie rozstrzyga więc, jak Szwajcaria traktuje fizyczne złoto na granicy; stwierdza tylko, że w urzędowym opisie obowiązku informacyjnego złoto się nie pojawia.

Która granica wymaga zgłoszenia złota?

Tylko zewnętrzna granica UE z progiem 10 000 euro oraz granice tych krajów spoza UE, których własne przepisy obejmują złoto. Granica między dwoma państwami UE zgłoszenia nie wymaga. Tabela zestawia stan na 16 września 2026 r.:

Czym obowiązek zgłoszenia różni się od VAT, cła i identyfikacji u sprzedawcy?

To trzy odrębne reżimy prawne z innych aktów, które działają w innym momencie niż kontrola na granicy. Deklaracja środków pieniężnych nie zastępuje żadnego z nich i żaden z nich nie zastępuje deklaracji.

VAT rozlicza się przy zakupie, a nie przy przekraczaniu granicy; jak wygląda opodatkowanie kruszcu kupionego od sprzedawcy z innego państwa UE, opisuje wpis Czy od srebra inwestycyjnego płaci się VAT?. Identyfikacja kupującego z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy obciąża sprzedawcę w chwili transakcji i ma własne progi, opisane we wpisie Czy można kupić złoto anonimowo?. Rozporządzenie (UE) 2018/1672 nie ustanawia cła: należności celne i podatki przy imporcie towarów spoza UE wynikają z odrębnych przepisów, których ten wpis nie omawia.